Në të drejtën islame (Sheriat), një nga parimet themelore për vlefshmërinë e një kontrate shitjeje është që malli që do të shitet të jetë në posedim të shitësit në momentin e marrëveshjes. Ky posedim mund të jetë fizik (pra, malli ndodhet realisht në duart e shitësit) ose ndërtuar (nënkupton që shitësi ka kontroll të plotë mbi mallin edhe nëse nuk e mban fizikisht). Ky parim synon të sigurojë drejtësi dhe transparencë në transaksionet tregtare dhe të mbrojë të drejtat e palëve të përfshira.
Ky kusht përmban tre elemente kryesore:
- Së pari, malli duhet të jetë i pranishëm dhe ekzistues në kohën kur realizohet shitja. Nëse një mall nuk ekziston ende – për shembull, nëse është ende në fazë prodhimi ose planifikimi – atëherë nuk lejohet shitja e tij, pasi kjo do të krijonte pasiguri dhe rrezik për blerësin.
- Së dyti, shitësi duhet të jetë pronari ligjor i mallit që po shet. Edhe nëse malli ekziston fizikisht, nëse ai nuk është në pronësi të shitësit, atëherë ai nuk ka të drejtë ta shesë. Ky rregull pengon shitjen e mallrave që nuk janë në zotërim të ligjshëm dhe mbron nga mashtrimi.
- Së treti, përveç pronësisë, kërkohet që malli të jetë nën kontrollin apo posedimin e plotë të shitësit – qoftë fizikisht apo përmes një përfaqësuesi ose agjenti. Nëse një person e zotëron një mall por nuk e ka marrë ende në dorëzim, nuk lejohet që ai të bëjë shitjen e tij, sepse nuk mund të garantojë dorëzimin dhe cilësinë e tij.
Përjashtimisht, Sheriati lejon dy forma të veçanta të shitjes që nuk përmbushin plotësisht këto kushte, por janë të pranuara për shkak të nevojave praktike dhe për të lehtësuar zhvillimin ekonomik: salam dhe istisna.
Të dyja këto lloje shitjesh janë të strukturuara në mënyrë të tillë që lejojnë shitjen e mallrave që nuk ekzistojnë ende në momentin e marrëveshjes, por që do të prodhohen apo dorëzohen në një datë të mëvonshme. Këto kontrata janë të rëndësishme në financimin islam, veçanërisht në sektorin e bujqësisë, ndërtimit dhe prodhimit, ku porositë paraprake janë të domosdoshme.
Në këtë kapitull do të shpjegohet në mënyrë më të detajuar se çfarë janë kontratat e salam dhe istisna’, si funksionojnë ato, cilat janë kushtet për vlefshmërinë e tyre dhe në çfarë mënyrash mund të përdoren për qëllime financimi në përputhje me parimet islame.
