Nëse të gjitha format e kamatës ose fitimit të shtuar mbi kapitalin konsiderohen në kundërshtim me urdhëresat islame, cilat mënyra financimi sugjerohen për:
(a) financimin e tregtisë dhe industrisë;
(b) mbulimin e deficitit buxhetor;
(c) sigurimin e huave të jashtme; dhe
(d) nevoja e qëllime të tjera të ngjashme?
Po paraqes dy studime të shkurtra që hedhin dritë mbi mënyrat e financimit në një kuadër islam: Islamic Banking nga Abdur Rahim Hamdi dhe Islami Bankari: Nazariyati Bunyadain awr Amli Tajurbat nga Prof. Ausaf Ahmad. Këto dy dokumente mbulojnë problemet e financimit të ngritura në pikat (a) dhe (d).
Sa i përket pikës (b), deficiti buxhetor nuk është një politikë e shëndetshme dhe një menaxhim i mirë ekonomik duhet të sigurojë mobilizimin e burimeve të mjaftueshme për të përmbushur nevojat reale të shoqërisë dhe shtetit. Kontrolli i duhur mbi shpenzimet dhe mobilizimi i burimeve me drejtësi dhe përgjegjësi do të sigurojnë një buxhet të balancuar. Në rrethana të caktuara dhe për periudha të caktuara kohore, deficiti buxhetor mund të mbulohet përmes asaj që njihet si “financim i deficitit”. Kjo duhet të jetë brenda kufijve të normës së rritjes së ekonomisë për të siguruar që të mos ketë pasoja inflacionare. Të gjitha përpjekjet për të financuar deficitin buxhetor përmes huamarrjeve me kamatë kanë qenë të pasuksesshme. Edhe vendet më të pasura të Perëndimit tani vuajnë nga male borxhesh dhe nuk po gjejnë zgjidhje të lehta. SHBA është vendi më i zhytur në borxhe sot. Borxhi i saj i brendshëm ka kaluar kufirin prej 3 trilionë dollarësh me pagesa vjetore interesi që arrijnë në 290 miliardë dollarë. Ky mal borxhesh është rritur vetëm në shekullin e 20-të, pasi në vitin 1901, borxhi i përgjithshëm i brendshëm i Amerikës ishte vetëm 1 miliard dollarë. Si i tillë, një politikë ekonomike e arsyeshme për një vend islam, i pasur apo i varfër, do të ishte ajo e bazuar në “jetesën brenda mundësive”.
Sa i përket pikës (c), edhe marrëdhëniet ndërkombëtare financiare nuk duhet të bazohen në huatë me kamatë. Burimet mund të sigurohen mbi bazën e kapitalit sipërmarrës dhe marrëveshjeve me ndarje rreziku. Ka një hapësirë të gjerë për këto forma financimi, dhe madje edhe bankierë e ekonomistë perëndimorë jomyslimanë janë shpresëplotë për potencialin që ka ky model i ri marrëdhënieje financiare. Turqia, një shtet laik, ka realizuar të gjithë projektin e Urës së Bosforit (rreth 1 miliard dollarë) përmes kapitalit pjesëmarrës, në vend të huasë me interes. Në fakt, format e financimit të bazuara në kapital (jo në hua me interes) kanë qenë në shqyrtim nga Banka Botërore, IFC dhe institucione të tjera financiare. Një studim i Qendrës për Zhvillim të Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik të vendeve evropiane (në Paris) e ka trajtuar këtë çështje.
Disa paragrafë:
“Sistemi bankar pa kamatë është një formë e re financimi. Edhe skeptikët kanë pranuar që bankat islame nuk po përpiqen thjesht t’i japin kamatës një emër tjetër dhe se ekzistojnë instrumente ligjore brenda kornizës së Sheriatit që lejojnë përfitimin në një mënyrë tjetër, por të pranueshme sipas Kuranit.
“Rreth 20 përqind e popullsisë së botës është myslimane, shumë prej të cilëve janë të përkushtuar. Ata do të preferonin të ishin të sigurt që çështjet e tyre financiare janë në përputhje me parimet e Islamit, por, ashtu siç është e natyrshme, dëshirojnë të fitojnë përfitime të ligjshme. Këtu qëndrojnë mundësitë për bankat islame, si në mobilizimin, ashtu edhe në përdorimin e fondeve.
“Themelimi i shumë institucioneve të reja financiare islame në të gjitha pjesët e botës myslimane ka treguar se sistemi bankar sipas parimeve të Sheriatit jo vetëm që është i mundur, por edhe fitimprurës.”
(Arab and Islamic Banks, Trantc Wohlus Scharf, OECD, Paris, 1983, fq. 90)
“Nëse vendet e Jugut tani propozojnë, përmes parimeve të sistemit bankar islam, një koncept të ri të bashkëveprimit socio-ekonomik (sisteme ndarjeje fitimi, fokusim tek sipërmarrësit inovativë të vegjël dhe të mesëm, me objektivin kryesor të krijimit të pasurisë ekonomike, etj.), ky mund të jetë një kontribut për konceptet e bashkëpunimit të propozuara deri tani kryesisht nga vendet e industrializuara.
“Sistemi bankar islam po përpiqet të ndryshojë marrëdhënien mes financës nga njëra anë dhe industrisë e tregtisë nga ana tjetër. Kjo marrëdhënie e re është baza e sistemit ekonomik islam që po ndërtohet. Edhe pse parimet islame ende nuk janë vënë në provë në mjedisin konkurrues të financave ndërkombëtare, të dy sistemet janë të ngjashme në atë që të dy synojnë lidhje më të ngushta midis ndërmjetësimit financiar dhe krijimit të pasurisë ekonomike.
“Bankat islame mund të japin një kontribut të dobishëm në rritjen dhe zhvillimin ekonomik, veçanërisht në një situatë recesioni, stagflacioni dhe nivele të ulëta të rritjes, sepse thelbi i veprimtarive të tyre është i orientuar drejt investimeve produktive. Të gjitha vendet, si në Veri ashtu edhe në Jug, kanë nevojë për më shumë kapital sipërmarrës. Kapitali i huasë është i disponueshëm, veçanërisht në ekonomitë industriale, por me norma të larta interesi. Megjithatë, edhe sipërmarrësit e mesëm atje e kanë të vështirë të sigurojnë mjaftueshëm kapital me rrezik për zgjerim dhe inovacion. Kjo ka vepruar si një pengesë për produktivitetin dhe rritjen ekonomike në Veri. Prandaj, ekzistojnë mundësi praktike dhe të menjëhershme bashkëpunimi midis bankave islame dhe ndërmarrjeve në të gjithë botën. Procesi i ndërmjetësimit mbetet ende për t’u zhvilluar plotësisht.”
[po aty, fq. 94–95]
