6 Investime hallall me rrezik të ulët që mund t’i zëvendësojnë aksionet dhe kriptovalutat

Nëse i ke parë tregjet kohët e fundit, e di që situata nuk është aspak e mirë.

Tarifat e vendosura nga Trump kanë shkaktuar kaos, dhe pasojat kanë qenë brutale. Aksionet po bien, kriptovalutat janë në rënie të lirë dhe investitorët në mbarë botën po shikojnë portofolët e tyre të zhytur në të kuqe.

Por ja realiteti: kjo është normale për tregjet e aksioneve.

Tregjet ndërtohen mbi cikle qetësie dhe kaosi.

Gjatë krizave globale, volatiliteti (luhatjet e forta të çmimeve brenda një kohe të shkurtër) rritet. Dhe sinqerisht? Ky është “çmimi” që paguan për potencialin e kthimeve më të larta afatgjata. Volatiliteti është pjesë e marrëveshjes — është ajo që e ushqen rritjen, nëse ke durimin ta përballosh.

Por ndoshta kjo rrëmujë e fundit ka qenë një thirrje zgjimi.

Ndoshta ke kuptuar se, ndërsa të tjerët po “kalërojnë stuhinë”, ti po humbet gjumin. Dhe kjo është krejt normale. E vërteta është se investimi i suksesshëm nuk ka të bëjë me imponimin e vetes në strategjinë e dikujt tjetër — por me njohjen e psikologjisë tënde.

Nëse portofoli yt të mban zgjuar natën, ka shumë gjasa të marrësh vendime të gabuara pikërisht kur nuk duhet.

Kështu që, nëse ke kuptuar se nuk të përshtaten luhatjet e egra të tregut, ose thjesht dëshiron të ekuilibrosh rrezikun, ia vlen të eksplorosh opsione hallall me volatilitet më të ulët. Këto mund të të ofrojnë kthime më të qëndrueshme, më të parashikueshme — dhe qetësi mendore.

Dhe ja ç’është më interesantja: opsionet me volatilitet të ulët nuk janë vetëm për siguri. Ato mund t’i shtojnë një dozë të shëndetshme diversifikimi portofolit tënd duke shpërndarë rrezikun përtej klasave të ndryshme të aseteve dhe duke të mbrojtur nga goditjet e së ardhmes.

Në këtë artikull do të shohim 6 alternativa hallall me volatilitet më të ulët, të fokusuar në 3 kategori kryesore: ari, të ardhurat fikse dhe tregjet private.

6 Alternativa Halal me Volatilitet të Ulët

1. Ari

Ari është investimi i preferuar i komunitetit tonë, dhe me të drejtë. Qoftë fizikisht apo përmes një ETF hallall, ari është një mbrojtje e përjetshme gjatë rënieve të tregut dhe periudhave të trazuar. Edhe pse nuk është plotësisht imun ndaj lëvizjeve të çmimeve, ari ka fituar reputacion si një aset që ruan vlerën kur të tjerët bien.

Investimet Islame me të Ardhura Fikse

Zakonisht vijnë në 4 forma:

2. Llogaritë e kursimeve islame

Këto llogari shmangin interesin (kamatën) dhe rritin paratë përmes investimeve hallall (si financimi i blerjeve të shtëpive ose marrëveshjeve të mbështetura nga asete).

Në vend të interesit të garantuar, ato ofrojnë Normë të Pritur të Fitimit (EPR), e cila bazohet në kthimet nga aktivitetet e tyre. Edhe pse EPR nuk është i garantuar, bankat islame në Mbretërinë e Bashkuar kanë treguar vazhdimisht performancë të lartë.

Ato investojnë vetëm në sektorë hallall si prona dhe mallra, duke shmangur industri të ndaluara si alkooli, duhani dhe bixhozi.

Normat zakonisht variojnë 0.5–4%, dhe depozitat janë të siguruara deri në £85,000 nga FSCS.

3. Sukuk (Obligacione Islame)

Sukuk është alternativa hallall ndaj obligacioneve tradicionale. Në vend që të fitosh interes, ti blen një pjesë të një aseti dhe merr të ardhura në formë të qiras nga ai.

Si obligacionet, Sukuk ofron pagesa të rregullta dhe të parashikueshme, shpesh të mbështetura nga institucione të besueshme — një mënyrë e sigurt për të diversifikuar larg aksioneve dhe kriptovalutave.

4. Pasuri të paluajtshme

Investimi në pasuri të paluajtshme është një nga të preferuarit e myslimanëve — dhe jo pa arsye. Ai ofron sigurinë e një aseti fizik dhe potencialin për të ardhura nga qiratë ose fitime nga zhvillimet.

Kjo mund të bëhet përmes fondeve të pronave ose projekteve të zhvillimit, ku merr qira ose kthime fikse — pa pasur nevojë të menaxhosh vetë pronat.

Shembull: Cur8 Capital shpesh investon në prona të kujdesit shëndetësor me qiradhënie të sigurt, kryesisht të mbështetura nga NHS.

5. Financim i mbështetur nga asete

Një sektor i vogël, por në rritje i financës islame. Këtu, ti ndihmon bizneset të financojnë operacionet ditore ose të blejnë/shesin mallra — dhe vetë asetet shërbejnë si siguri.

Është një mënyrë praktike, e sigurt dhe hallall për të investuar, që shmang spekulimin dhe mbështet aktivitetin real ekonomik.

Cur8 Capital ofron një USD Income Fund të specializuar në këtë fushë.

6. Private Equity

Kompanitë private — veçanërisht ato në sektorë esencialë si farmacitë dhe shërbimet shëndetësore — janë më pak të ekspozuara ndaj dramës së tregjeve publike.

Edhe pse nuk janë plotësisht të mbrojtura nga presionet ekonomike, ato nuk preken drejtpërdrejt nga paniku afatshkurtër i tregjeve.

Cur8 ka nisur së fundmi një strategji “private equity” të fokusuar në industrinë farmaceutike.

Pse ka rëndësi diversifikimi

Mësimi kryesor nga trazirat aktuale të tregut është ky:
Diversifikimi nuk është luks — është domosdoshmëri.

Nëse investon shumë në një klasë të vetme asetesh ose në një rajon (p.sh. aksionet amerikane), portofoli yt bëhet i cenueshëm ndaj rreziqeve specifike. Siç e kemi parë, edhe tregjet më të qëndrueshme mund të bëhen të paparashikueshme.

Diversifikimi shpërndan investimet në klasa dhe sektorë të ndryshëm, në mënyrë që kur njëra zonë bie, të tjerat ta zbusin goditjen.

Kjo nuk garanton që nuk do të ketë ulje-ngritje, por i jep portofolit një bazë më të fortë dhe më të qëndrueshme.

Është po ashtu çështje qetësie emocionale.
Kur e di që nuk je i ekspozuar te një aset shumë i paqëndrueshëm, është më e lehtë të mos panikohesh kur tregjet luhaten.

Fjalët e fundit

Afatshkurtër, është pothuajse gjithmonë e gabuar të shesësh në panik. Reagimi emocional zakonisht dëmton më shumë sesa ndihmon, dhe investitorët afatgjatë e dinë se rëniet e përkohshme janë pjesë e udhëtimit.

Por në afat të gjatë, po shfaqet një trend i qartë: tregu amerikan po bëhet gjithnjë e më i paparashikueshëm.

Investitorët e zgjuar po fillojnë të largohen nga mbështetja e tepërt te SHBA, duke kërkuar portofolë më të balancuar dhe më të sigurt.

Këtu hyjnë në lojë investimet hallall me volatilitet të ulët.

Inteligjenca Artificiale: Nga Modelet drejt Mendjes

Vitet e Fëmijërisë
Shkencëtarët dhe inxhinierët ishin si prindër të durueshëm, duke u mësuar kompjuterëve truket e thjeshta të inteligjencës artificiale. Përparimi ishte gradual, dhe shumë njerëz dyshonin se AI do të bëhej ndonjëherë me të vërtetë i dobishëm në shkallë të gjerë.

Deep learning, një nënfushë e machine learning, kishte ekzistuar për dekada, por kishte pak sukses për shkak të fuqisë së pamjaftueshme kompjuterike dhe mungesës së të dhënave. Megjithatë, rreth vitit 2012, përparimet në hardware (veçanërisht GPU-të), disponueshmëria e dataset-eve të mëdha dhe algoritme të reja çuan në një rilindje të AI-së.

Studiuesit zbuluan se teknikat e deep learning mund të përmirësonin ndjeshëm performancën në detyra të ndryshme, si njohja e imazheve dhe përpunimi i gjuhës natyrore. Ishte si të zbuloje një mënyrë të re për t’ia mësuar fëmijës sonë—AI-së—që të mësonte më shpejt dhe më mirë. Megjithatë, ende duheshin modele të ndryshme për modalitete të ndryshme: një model për tekst, një tjetër për imazhe dhe një tjetër për video.

Midis viteve 2012 dhe 2018, shkencëtarët anembanë botës punuan pareshtur, të shtyrë nga kurioziteti dhe pasioni. Ata shkruanin punime kërkimore dhe bashkëpunonin, sikur të ishin një grup magjistarësh duke ndarë magjitë e tyre sekrete. Në vitin 2017, u krijua një magji veçanërisht e fuqishme në Google Brain. Quhej modeli Transformer, i cili merr parasysh rëndësinë e çdo fjale ose fraze bazuar në kontekstin përreth, dhe jo vetëm në sinjale të drejtpërdrejta. Arkitektura Transformer solli mekanizma që çuan në përparime të mëdha. Tani mund të përdorje një model të vetëm për tekst, imazh dhe video.

Arkitektura Transformer është themeli i shumë përparimeve të fundit të AI-së, përfshirë ChatGPT. GPT nënkupton Generative Pre-Trained Transformers.

Duke filluar me GPT-2 në 2019, çdo version i ri u bë më i zgjuar dhe më mbresëlënës. Zhvilluesit i adoptonin me entuziazëm këto modele, duke parë përmirësime graduale por të rëndësishme. Por momenti i vërtetë “AHA!” erdhi në fund të vitit 2022. Atëherë aftësitë e ChatGPT arritën një nivel ku mund të mahniste konsumatorët me inteligjencën dhe përdorshmërinë e tij. Ky ishte momenti kur gjenerimi i AI-së doli në botë—jo më si eksperiment, por si një pjesë e së ardhmes sonë digjitale kolektive.

Të dhënat NUK janë nafta e re. JANË SHUMË MË TË VLEFSHME.

Imagjino një nxënës të ri që përparon falë një diete të vazhdueshme me libra dhe materiale mësimore. Sa më shumë të dhëna ka AI, aq më shpejt dhe më zgjuar bëhet.

Ka dy mënyra për t’i bërë modelet tona më të zgjuara:

T’i bësh modelet më të mëdha—pra duke rritur fuqinë kompjuterike.
T’u japësh shumë të dhëna cilësore për të mësuar.

Por jo gjithmonë ka të dhëna.

Disa probleme janë si enigma komplekse që as nxënësi më i zgjuar, e as AI-ja më e avancuar nuk mund t’i zgjidhë menjëherë. Prandaj studiuesit po e mësojnë AI-në të mësojë duke eksperimentuar dhe duke provuar përsëri—si një fëmijë që mëson përmes lojës. Kjo metodë quhet reinforcement learning, dhe e ndihmon AI-në të bëhet më e zgjuar pa pasur nevojë për çdo përgjigje të gatshme.

Imagjino një garë emocionuese ku konkurrentët janë modele të fuqishme AI nga kompani të ndryshme. Sot kemi të gjitha kompanitë e mëdha të teknologjisë, secila me pikat e veta të forta dhe të dobëta, duke konkurruar për podiumin. Për shembull, Google Gemini është i shkëlqyer për krijimin e tregimeve, ndërsa ChatGPT është shumë i fortë në përgjigjet dhe sqarimet.

Por kush do ta fitojë këtë garë?

Gjithçka varet nga burimet dhe talenti. Kompanitë që kanë më shumë fuqi kompjuterike dhe ekipet më të zgjuara do të kenë avantazhin. Është si një maratonë ku pajisjet më të mira dhe trajnerët më të mirë bëjnë diferencën.

Në këtë garë, të kesh “atletet më të mira” do të thotë të kesh çipet më të mira kompjuterike.

Kompani si NVIDIA po prodhojnë çipe që mund të përballojnë detyra masive paralele dhe të përpunojnë dataset-e të mëdha. Disa kompani, si Google, përdorin TPU – çipe të optimizuara pikërisht për arkitekturën Transformer. Është si të kesh një armë sekrete që të jep avantazh kompetitiv.

Apple është si “dark horse” në këtë garë. Ndërsa të tjerët janë fokusuar te modelet e mëdha, Apple po punon me modele më të vogla, më të zgjuara, që mund të funksionojnë në telefonin tënd. Imagjino të kesh një gjeni të vogël në xhep, duke të ndihmuar në përditshmëri. Kjo mund të ndryshojë lojën, duke e bërë AI-në e zgjuar të qasshme për këdo, kudo.

Çmimi final i kësaj aventure të AI-së është: arsyetimi.

Kjo është aftësia për të menduar dhe për të zgjidhur probleme në një mënyrë që shkon përtej ndjekjes së rregullave. Është si t’i mësosh AI-së jo vetëm të mësojë fakte, por të kuptojë dhe të krijojë ide të reja.

Për ta arritur këtë, shkencëtarët po krijojnë ambiente ku AI mund të eksperimentojë dhe të mësojë—si një shkencëtar në laborator. Ata po e mësojnë AI-në jo vetëm të memorizojë, por të mendojë, të reflektojë dhe të përmirësohet. Kjo është një sfidë e madhe dhe hap dyert për kërkime më intriguese dhe qasje inovative.

/Uzair Ali, Cur8Capital/

Të vrasësh frikën… hapi i parë drejt ndryshimit

Të vrasësh frikën… hapi i parë drejt ndryshimit

Shpesh herë në biseda me besimtarë të ndryshëm, për gjendjen e trembur të disa hoxhallarëve apo edhe të krerëve të institucionit tonë, që i kanë hipur një ati’ që e kalërojnë si breshkë, u sjell si shembull krahasues ngjarjen e popullit të Musait…

Kurani është një libër i gjallë dhe gjallëria e tij do të thotë që jo vetëm ajetet e dispozitave tij t’i vësh në jetë, por edhe ajeteve të historive të popujve të shkuar duhet tu japësh gjallëri, duke i zbritur në realitetin që jeton. Nuk ka sesi të jetë ndryshe! Përse i Dërguari i Allahut dhe bashkëkohësit e tij kishin nevojë për histori të tilla, që kishin ndodhur para qindra e qindra vjetësh dhe ne nuk paskemi nevojë për të tilla histori sot, histori nga të cilat duhet të marrim mësim?! Historia siç thonë historianët, përsëritet, ajo vërtitet si një spirale ku çdo rreth i saj krijon paralelizëm me atë që është më sipër, por ndërkohë ka edhe kthesën që përbën veçantinë e saj.

Kur Allahu na tregon ngjarjen e Beni Israilëve, sesi ata hezitonin të luftonin për të hyrë në Palestinë thotë se ata i thanë Musait: “O Musa! Kurrsesi nuk do të hyjmë atje, derisa aty të gjenden ata. Kështu që shko ti dhe Zoti yt e luftoni, se ne do të rrimë këtu”.[1]

Po këtë ajet, pas qindra vjetësh, por në një realitet disi më ndryshe e përdori si argument krahasimi sahabi Mikdad ibn El-esued, para betejës së Bedrit. Ai i tha Profetit: “Ne nuk do të themi siç thanë Beni Israilët: Shko ti dhe Zoti yt e luftoni, se ne do të rrimë këtu”. Por do të luftojmë me ty…“[2] Tjetër situatë, tjetër kohë, por thelbi mbetet i njëjtë. Profeti nuk i tha e ke gabim, ajeti është për Musain dhe popullin e tij dhe nuk vlen për situatën tonë! Por i ndriti fytyra dhe buzëqeshja e tij ishte aprovim; vallë a mund të ishte diçka tjetër!?

kështu pra edhe sot ky Kuran që mbush faqet e verdha të librave të vjetër qindra vjeçar, nuk është një relike që duhet ruajtur në memorien muzeale të mendjeve tona, për të kundruar tempin dhe melodinë e tij sa herë që e dëgjojmë apo e lexojmë, por duhet të jetë Libri i realitetit tonë.

Por, le ti kthehemi përsëri historisë së Musait dhe popullit të tij, për të nxjerrë perla të tjera, tashmë në shkakun e fitores së paarrirë.

Zoti thotë: “Dy burra nga ata që i frikësoheshin Allahut dhe që Ai i kishte pajisur me mirësi, thanë: “Hyni në portën e qytetit! Kur të kaloni nëpër të, do të jeni fitues. Në qoftë se jeni besimtarë, atëherë mbështetuni tek Allahu!”[3]

Ata e kishin fitoren të garantuar nga Allahu, me kushtin që t’i mbështeteshin Allahut dhe … dhe çfarë? Të vrisnin frikën… të tregoheshin të guximshëm për të vepruar… dhe gjithçka mbaronte me hapin e parë! Nuk kërkohej prej tyre vetëm se të kalonin një prag … pragun e frikës…! Nuk e kaluan dhe u vërtitën për dyzet vjet shkretëtirave… ndërsa sahabët e kaluan dhe Islami erdhi deri në trojet tona… Po ne cilit umet i përkasim?!

Nuk është vetëm shtypja dhe skllavëria e tej zgjatur ajo që prodhon njerëz të trembur, por edhe rehatia e postit, e rrogës apo edhe komoditeti i kësaj bote dhe mungesa e dëshirës për t’iu futur telasheve. Dhe kështu pas shekujsh triumfe dhe fitore edhe vitet e rehatisë nuk vonuan të vinin dhe pas tyre për myslimanët një re e zezë barbarësh u shfaq nga lindja, një lukuni mongolësh që vërshojnë si bisha të etura për gjak nëpër botën islame… Historia kaq shekullore islame nuk parë kurrë më parë dhe as më pas një kasaphanë të tillë… shumë prej historianëve myslimanë nuk kanë gjetur dot forcë të përshkruajnë ato masakra, por gjithsesi ata si dëshmi për historinë kanë regjistruar skena të shumta të cilat ia vlejnë ti rikujtojmë. Ibn Ethiri, historianë myslimanë i asaj kohe, na tregon:

Më kanë treguar për banorët e atyre vendeve ngjarje, që nëse një njeri i dëgjon gati nuk i beson, sesi frika që Allahu u pat hedhur ndaj këtyre njerëzve pat mbërritur deri aty, saqë thuhet një njeri i vetëm prej mongolëve hynte në një fshat apo zinte ndonjë rrugë ku kishte një grup të madh njerëzish dhe i vriste një e nga një dhe nuk guxonte asnjëri prej tyre të zgjaste dorën drejt këtij kalorësi! Më kanë treguar se njëri prej tyre e kapi një burrë dhe mongoli nuk kishte me vete se me çfarë ta vriste dhe i tha: vërë kokën në tokë dhe mos lëviz, dhe ai e vuri kokën në tokë derisa mongoli shkoi gjeti një shpatë dhe erdhi dhe e vrau!”[4]

O Zot të qofshim falë, që nuk na ke sprovuar të jetonim në atë kohë! Ne që sot heshtim dhe nuk hapim gojën për të mbrojtur shenjtëritë e Tua dhe dinjitetin tonë islam… vallë dje çdo të kishim bërë?!

Nëse ka pyetje… përgjigjen e merrni te titulli… ose pak më poshtë…

“Një njeri njëherë më tregoi: isha bashkë me shtatëmbëdhjetë burra në rrugë dhe përpara na erdhi një kalorës mongol dhe na urdhëroi që të kapnin njeri-tjetrin nga mbrapa për duarsh dhe kështu shokët e mi filluan të veprojnë si i urdhëroi ai. Unë u thashë: ky është një i vetëm, pse të mos e vrasim dhe t’ia mbathim?! Më thanë: kemi frikë. U thashë: ai kërkon që juve t’iu vrasë tani! E vrasim ne atë e ndoshta Allahu na shpëton! Pasha Allahun nuk guxoi asnjëri të bënte asgjë! Atëherë mora një thikë dhe e vrava vetë, kështu që ia mbathëm dhe shpëtuam.”[5]

Shyqyr Zotit jetojmë në një vend dhe një kohë kur nuk kemi nevojë të vrasim asnjë, por kemi nevojë ama si ky njeri të vrasim frikën tonë…, për të thënë hakun qoftë edhe para një prijësi despot që të pushon nga puna dhe të pret rrogën…

Bëhuni së paku ju o hoxhallarë shehid të fjalës, siç thotë Profeti juaj (salallahu alejhi ue selem): “Xhihadi më i madh është fjala e drejtë para sulltanit të padrejtë.”[6]

Kur në Shqipëri po frynin erërat e ndryshimeve dhe njerëzit kishin filluar të vrisnin frikën e regjimit komunist, unë isha një çunak pesëmbëdhjetë vjeç, ndonëse isha një adoleshentë në atë kohë dhe nuk mund të bëja më shumë sesa të merrja pjesë në ndonjë demonstratë popullore, krahas mijëra të tjerëve, duke mbështetur studentët e dhjetorit, që na treguan sesi vritet frika. Po edhe unë si të tjerët e përjetova ndryshimin e menjëhershëm që u ndodhi atyre mijëra njerëzve. Në mesin e studentëve të dhjetorit nuk kishte asnjë konspiracion, asnjë prapaskenë, asnjë dorë e huaj, asgjë e dyshimtë… veç guximit dhe etjes për ndryshim, dhe këtë gjë e di shumë mirë nga njerëz që kanë qenë pjesë e asaj lëvizje. Edhe ata kishin frikë, madje rrezikuan edhe jetën, e kush guxonte të ngrihej kundra kuçedrës së murrmë, që për dyzet vjet kishte vrarë me mijëra njerëz e kishte burgosur dhe internuar me dhjetëra e mijëra të tjerë?! Por fryma ndjehej kudo, era e ndryshimit i prekte njerëzit përditë e më shumë edhe ata po guxonin të flisnin dhe vetëm shkëndija pritej dhe atë e dhanë studentët dhe sa hap e mbyll sytë gjithë ngrehina e “diktaturës së proletariatit” u prishë, si të ishte një tigër prej kartoni nga ata që ‘xhaxhi Enver’ na i tregonte të për të mos ia pasur frikën armikut. Kaq lehtë…?! Po kaq lehtë! Vështirësia qëndron tek ne…

Hoxhe Dr. Justinian Topulli

[1] El-maide: 24.

[2] Buhari.

[3] El-maide:23.

[4] El-kamil fit-tarih 12/500.

[5] Po aty fq.500-501.

[6] Tirmidhiu. Nesaiu etj.

Barra e borxhit

I Dërguari i Allahut (alejhi selam) i është lutur Zotit të tij që t’ia shlyente borxhet, madje ai e bënte shpesh këtë lutje. Tek hadithi të cilin e ka cekur Muslimi nga Ebu Hurejreh (radijallahu anhu) thuhet: Kur Profeti (alejhi selam) shtrihej në shtratin e tij kthehej në krahun e djathtë dhe thoshte: O Allah, Zoti i shtatë qiejve dhe Zoti i Arshit Madhështor! Shlyema borxhin dhe shpëtom nga varfëria!

”Shlyema borxhin” ishte një ndër lutjet që Profeti (alejhi selam) i’a drejtonte Zotit të tij saherë që shtrihej në shtrat. Gjithashtu Profeti i kërkonte Zotit diçka më të madhe se aq, i kërkonte t’a mbronte nga borxhi dhe të mos i mundësohej të hynte në borxhe. Profeti (alejhi selam) nuk e donte borxhin ndaj kur hynte në borxhe i lutej Zotit të tij që t’ia mundësonte shlyerjen e tyre. Buhariu dhe Muslimi kanë cituar në dy Sahihët e tyre nga Enesi (radijallahu anhu) se Profeti (alejhi selam) i thonte shpesh këto fjalë: ”O Allah, më mbro nga pikëllimi dhe mërzia, nga paaftësia dhe dembelizmi, nga koprracia dhe të qënit frikacak, nga barra e borxhit dhe mbisundimi i burrave!”

Pra Enesi ka thënë: ”Profeti (alejhi selam) i thoshte shpesh…”
Buhariu ka cituar në Sahihun e tij nga Aishja (radijallahu anha) se Profeti (alejhi selam) lutej në namazin e tij: ”O Allah, më mbro nga mëkati dhe borxhi!” Një burrë i tha: O Profet i Allahut, sa shumë që lutesh për mbrojtje nga borxhi! Profeti (alejhi selam) i tha: Ai person që hyn në borxhe kur flet gënjen, dhe kur premton nuk e mban fjalën.”

Ky ishte qëndrimi i Profetit ndaj borxhit. I lutej Zotit që t’a mbronte prej tij, i përgjërohej Zotit që t’a ruante nga borxhi dhe nga barra e tij. Sa herë që shtrihej në shtrat i lutej Zotit që t’ia shlyente atë. Ky ishte qëndrimi i tij lidhur me borxhin, ndërsa qëndrimi i umetit të tij …. !!! Ne e shpërfillim atë. Aq shumë e shpërfillim saqë kur ndonjëri prej nesh dëshiron të blejë një banesë e blen me borxh! Makinën… me borxh. Orenditë shtëpiake… me borxh. Martesën… me borxh! Përgatitjet e martesës… me borxh. Pushimet… me borxh. Kurbanin, kurbanin e Bajramit… me borxh. Madje më ka thënë dikush tek fjala e të cilit nuk dyshoj: Ka prej njerëzve që posedojnë pasuri të konsiderueshme por kur blejnë diçka preferojnë që t’a blejnë në formë borxhi.

Ky është kulmi i mendjelehtësisë. Është një mënyrë e çuditshme e shpërfilljes së borxhit, pas asaj që dëgjuat mbi qëndrimin e Profetit (alejhi selam) në lidhje me borxhin. Madje Profeti i Allahut (alejhi selam) ka paralajmëruar dhe ka tërhequr vërejtjen për borxhin. Imam Ahmedi ka cituar një hadith nga Xhabiri (radijallahu anhu) se ka thënë: Vdiq një person dhe ne e lamë, e parfumosëm dhe e qefinosëm. Më pas e çuam tek Profeti që t’i falte namazin e xhenazes.

I thamë: O Profet i Allahut, falja namazin e xhenazes. Profeti (alejhi selam) bëri disa hapa përpara, pastaj u kthye me fytyrë nga ne dhe pyeti: A ka ndonjë borxh ai? I thamë: Po, dy dinarë. Atëherë Profeti (alejhi selam) u largua dhe nuk deshi që t’ia falte namazin e xhenazes. Sipas një versioni tjetër Profeti (alejhi selam) tha: Faljani namazin e xhenazes. Domethënë që ai vet nuk i’a falte namazin e xhenazes atij që kishte borxhe pa shlyer, ndaj u tha atyre që t’ia falnin. Dy dinarët i mori përsipër Ebu Katadja (radijallahu anhu) i cili i tha Profetit se e ka marrë ai përsipër shlyerjen e tyre. Ai tha: A i është dhënë haku borxhdhënësit dhe është shkarkuar nga përgjegjësia i vdekuri? Ai i tha: Po.

Atëherë Profeti (alejhi selam) i’a fali namazin e xhenazes. Të nesërmen Profeti e pyeti Ebu Kataden: Ç’farë u bë me dy dinarët? Ebu Katadja i tha: O Profet i Allahut, ai dje vdiq! Ditën tjetër Profeti e pyeti përsëri dhe ai i tha që i kishte paguar ato. Atëherë Profeti (alejhi selam) tha: Tani i është freskuar lëkura! E dëgjuat… tani i’u freskua lëkura pasi i’u shlye borxhi. Pra njeriu që vdes pa shlyer borxhet nuk i freskohet lëkura derisa ato të shlyhen. Supozo se nuk i shlyhen! Nuk i freskohet lëkura, Allahu na ruajtë! Borxhi është i rrezikshëm, i rrezikshëm!!! Ibn Maxheh ka cituar nga Ibn Umeri (radijallahu anhu) se Profeti (alejhi selam) ka thënë: Kush vdes duke pasur një borxh pa shlyer qoftë dhe një dinar apo një dirhem, ai do të shlyhet nga të mirat e tij atje ku ska as dinar e as dirhem. Muslimi ka cituar në Sahihun e tij nga Abdullah bin Amr bin Asi (radijallahu anhu) se Profeti (alejhi selam) ka thënë: Shehidit i falet çdo mëkat përveç borxhit!

Kush është shehidi? Është ai i cili ka dhënë jetën e tij, ai i cili nuk e kishte për gjë të sakrifikonte jetën e tij nën shkëndijat e shpatave në rrugën e Allahut. I falen atij të gjitha, por borxhi jo! Shumë i rrezikshëm! Muslimi ka cituar nga Ebu Katadja (radijallahu anhu) se Profeti (alejhi selam) mbajti një fjalim ku përmendi; Veprat më të mira janë lufta në rrugën e Allahut dhe besimi në Allahun. Sakaq u çua një burrë dhe tha: O Profet i Allahut, si mendon nëse unë vritem në rrugën e Zotit, a më falen mëkatet? Profeti (alejhi selam) i tha: Po, nëse vritesh në rrugën e Allahut duke qenë i durueshëm, duke shpresuar në shpërblimin e Allahut, duke u përballur me armikun e jo duke i’a mbathur. Pastaj i tha: Si the? Burri tha: Si mendon nëse unë vritem në rrugën e Zotit, a më falen mëkatet? Profeti (alejhi selam) i tha: Po, nëse vritesh në rrugën e Allahut duke qenë i durueshëm, duke shpresuar në shpërblimin e Allahut, duke u përballur me armikun e jo duke i’a mbathur, përveç borxhit.

Më njoftoi për këtë gjë Xhibrili: ”I durueshëm, shpreson në shpërblimin e Allahut, duke u përballur me armikun e jo duke i’a mbathur.” Por borxhi nuk i falet! Nuk duhet t’a konsiderojmë si diçka të lehtë borxhin, kurrë! Ky që thamë është statusi i borxhit kur njeriu synon t’a shlyej atë, ndërsa ai që e merr borxhin dhe nuk synon t’a shlyej atëherë kjo është shumë herë më e keqe. Buhariu ka cituar në Sahihun e tij nga Ebu Hurejra (radijallahu anhu) se Profeti (alejhi selam) ka thënë: “Ai që i merr pasuritë e njerëzve duke dashur t’i shlyej ato, Allahu do t’i shlyej ato nga ana e tij. Ndërsa ai që i merr pasuritë e njerëzve duke dashur t’i shkatërrojë ato, Allahu do t’a shkatërrojë atë.”

Më e rëndë se kjo që thamë është ajo që ka cituar Taberani në ”Muxhem es Sagir” se Profeti (alejhi selam) ka thënë: “Ai burrë që martohet me një grua në këmbim të një mehri të paktë apo të shumtë, duke mos dashur në vetvete që t’ia japë asaj mehrin që i takon dhe e mashtron atë, ndërkaq ajo vdes duke mos i’a dhënë mehrin, do të përballet me Allahun në ditën e Gjykimit në statusin e imoralit. Dhe ai burrë që merr një borxh duke mos dashur që t’ia kthejë atë që i takon dhe e mashtron atë, ndërkaq vdes duke mos i’a kthyer atij atë që i takon, do të përballet me Allahun në statusin e hajdutit.
Hadithet që përcillen në këtë temë janë të shumta. Ato që cituam janë të mjaftueshme për atë që posedon zemra (e shëndoshë) ose për atë që dëgjon duke qenë i vëmendshëm.

Shejh Seid el Kemili

Përktheu Rexhep Milaqi / https://udhaebesimtareve.com/

Ibn Khalduni, një dijetar i shekullit të 14-të, theksoi se pasuria e vërtetë nuk është vetëm materiale

“Ibn Khalduni, një dijetar i shekullit të 14-të, theksoi se pasuria e vërtetë nuk është vetëm materiale.

Koncepti i Khaldunit për Asabiya-n, se si shoqëritë kanë sukses kur investojnë në njerëzit, vlerat dhe sistemet e tyre, ishte qendror në vizionin e tij për rritje të qëndrueshme ekonomike.

Ja se si zbatohen njohuritë e tij sot:

1. Arsimi si themeli i prosperitetit

Ibn Khalduni e shihte arsimin si një shtyllë kryesore për përparimin e shoqërisë. Në punën e tij, ai argumentoi se rritja intelektuale e individëve dhe grupeve formon themelin për zhvillimin ekonomik dhe shoqëror. Ai besonte se njohuria, qoftë praktike apo teorike, ishte thelbësore për ndërtimin e komuniteteve të forta dhe të begata.
Ai e shihte arsimin jo vetëm si një mjet për të transmetuar aftësi, por si një forcë që mund të formësonte themelin moral dhe intelektual të shoqërisë.

2. Roli i individëve të kualifikuar në shoqëri

Në modelin e Ibn Khaldunit, ndarja e punës ishte një koncept kyç. Ai e kuptoi se aftësitë e secilit individ kontribuonin në strukturën më të gjerë të shoqërisë. Specializimi i punës, duke siguruar që individët të jenë të trajnuar dhe të pajisur me aftësi specifike për rolet e tyre, ishte thelbësor për rritjen ekonomike.

Ai e dinte se suksesi ekonomik varet nga kultivimi i profesionistëve të aftë që kontribuojnë në shoqëri në mënyra kuptimplote.

3. Dituria si fuqi dhe kohezion

Ibn Khalduni besonte se shoqëritë me një themel të fortë intelektual kishin më shumë gjasa të zhvillonin kohezion shoqëror dhe fuqi ekonomike. Duke investuar në arsim dhe duke kultivuar një trashëgimi të përbashkët intelektuale, njerëzit mund të forconin identitetin e tyre kolektiv, gjë që nga ana tjetër mundësonte një qeverisje më efikase dhe krijonte parakushtet për prosperitet ekonomik.
Koncepti i tij i Asabiya-s (kohezionit shoqëror) ishte ndërtuar pjesërisht mbi unitetin intelektual dhe qëllimin e përbashkët që arsimi mund të nxisë.”

/Islamicfinanceguru/ – Solli në gjuhën shqipe Ekonomiaislame.com

Si ta drejtosh një kritikë

Pothuajse nuk ka dialog në të cilin mungojnë kritikat, mirëpo për të pasur ndikim kritika, për të qenë e pranuar dhe për të arritur te përmirësimi i sjelljes, patjetër duhet të merren parasysh rregullat në vijim:

Sigurohu për vërtetësinë e informatave të cilat të shtyjnë ta kritikosh ndokënd, pra mos e bazo kritikën tënde në burime të pasigurta, siç janë fjalët “kanë thënë”, “thuhet” apo “thonë”!
Pëlqehet që para se ta kritikosh ndokënd të fillosh nga pikat në të cilat pajtoheni.
Mos i kritiko të tjerët duke qenë i nervozuar, por së pari qetësohu, ngase kjo kohë e ndjeshme kërkon nga ti që të jesh objektiv[1]!
Mos kritiko shumë gjëra përnjëherë, në mënyrë që të mos mendojë bashkëbiseduesi se dëshiron ta poshtërosh!
Ji i qartë gjatë kritikës dhe përmendi argumentet e qarta!
Kritikoje sjelljen dhe jo personin, pra përqendrohu në ngjarjen apo gabimin që ka ndodhur dhe jo në persona!
Le të jetë synimi yt gjatë kritikës përmirësimi dhe jo sulmi apo ngadhënjimi ndaj të tjerëve!
Shfaq mirëkuptimin dhe butësinë tënde ndaj atij që ia drejton kritikën, sepse kjo gjë të ndihmon ta fitosh besimin e tij!
Mos e akuzo bashkëbiseduesin se gabimi i tij ka ardhur si rezultat i qëllimit të tij të keq!
Mos e ngarko bashkëbiseduesin me më shumë kritika sesa që mund t’i bartë, në mënyrë që të mos e godasë dëshpërimi!
Po qe se bashkëbiseduesi nuk i ka në rregull gjërat thelbësore, atëherë mos u lodh duke kritikuar sjelljet dytësore, por fillo nga thelbësorja!
Përqendrohu në ato sjellje që mund t’i ndryshojë bashkëbiseduesi dhe përpiqu t’ia tregosh mënyrën e përmirësimit të atyre sjelljeve![2]

Marrë nga libri: “Ed-delijl el-‘ilmij lil-hiuar el-benna” të autorit Ahmed El-Mezjed

Përktheu: Jusuf Kastrati

[1] fig. Që gjykon drejt dhe nuk niset nga interesat, nga ndjenjat ose nga qëllimet vetjake, që nuk ndikohet nga ndonjë paramendim; i paanshëm. (FGJSSH fq. 890) sh.p.

[2] Me ca ndryshime dhe shtesa, bazuar në librin “Hapat e zgjuar” të Sam Deep & Sussman.

Këshilla për mendjemprehtësi në të folur

Për të tërhequr masën rreth veti, një ligjërues – folës ka nevojë të jetë edhe i shkathët dhe mendjemprehtë. Për të realizuar një gjë të tilla, duhen përfillë disa këshilla dhe porosi, ndër të cilat:

Kur të hysh në ndonjë ndejë – mexhlis, atëherë përshëndeti me selam, ulu dhe pyeti për gjendjen e tyre.

Fol pak, dhe, nëse sheh dikë prej tyre të përgojojë ndonjë njeri, atëherë ndale prej këtij veprimi të marrë kurse për të përgojuarin mundohu të gjesh arsyetime.

Mos u ngut të kthesh përgjigje ende pa e dëgjuar dhe kuptuar në tërësi të folurit. Nëse të flasin mirë, kthejua me të mirë, e nëse të përqeshin ose tallen, atëherë shiko se si është më së miri t’iu përgjigjesh.

Mos e mbroj me fanatizëm mendimin tënd. Mundësojua edhe të tjerëve të shprehin mendimet e tyre. E, nëse ndodhë që mendimi i tjetrit të jetë i saktë, atëherë pranoje.

Nëse bashkëbiseduesi yt është ndonjë i marrë ose kryeneç, atëherë, që të mos biesh në nivelin e tij, lësho pe gjatë bisedës.

Çdo vend ka edhe muhabetin e vet, andaj, që të kesh sukses në bisedë, shih se çfarë iu intereson atyre, apo çfarë i preokupon, e folu për ato gjëra.

Edukatës e të folurit nuk është e tëra në të folur, por edhe në të dëgjuar. Ndërsa imazhi më i qartë i kësaj etike është që kur tjetri flet, të mos e ndërpresësh.

Me këto porosi, ti do të arrish kënaqësinë e Zotit tënd, por edhe të robërve të Tij!

Burimi: http://mthqf.com/mthqf/3541#ixzz2POHwa4Y6
Përshtati: Sedat ISLAMI

Telefoni – ‘Droga’ që po na vret kohën

Shejh Sulejman er-Ruhajli (Allahu e ruajttë!)

Përdorimi i telefonit është bërë si varësi për njerëzit. E sheh dikënd sa zgjohet nga gjumi dhe menjëherë shikon në telefonin e tij.

Zgjohet natën, dhe në vend që të thotë: ‘la ilahe il-lAllah uahdehu la sherike lehu, lehul mulku ue lehul hamdu ue huve ala kul-li shejin kadir,’ ai ngutet të shohë telefonin.

Ai fle me telefonin në dorë dhe zgjohet duke kërkuar telefonin majtas dhe djathtas. Sikur njeriu të vepronte kështu pa dëshirë, për shkak të zakonit nga përdorimi i tepruar i këtij telefoni.

Këshilla për veten time dhe për vëllezërit e mi është që ta mësojmë veten tonë të reduktojmë përdorimin e këtij telefoni.

Kështu që, unë këshilloj veten time dhe vëllezërit e mi që ta mësojmë veten tonë duke filluar që sot për reduktimin e përdorimit të këtij telefoni.

Unë i sugjeroj secilit prej nesh të caktojë një pjesë të vogël kohe për telefonin, të caktojë një orë ose rreth saj për telefonin, pastaj ta mbajë veten larg telefonit.

E kam fjalën në lidhje me komunikimin në WhatsApp apo ndjekjen e faqeve e të tjera të ngjashme që marrin kohë.

Ai e stërvit (mëson) veten e tij të mos e prekë telefonin, përveç në orën që ia ka caktuar vetes.

Përktheu: Unejs Sheme

Edhe sasia e vogël e alkoolit e dëmton zemrën

Një studim shkencor i universitetit Harvard ka provuar si të gabuara studimet e mëhershme sipas të cilave gjoja konsumimi i një pjese të vogël të alkoolit është shërim për zemrën. Le ta lexojmë dhe meditojmë atë që i dashuri ynë, Muhammedi [sal-laAllahu alejhi ve sel-lem] e ka thënë para katërmbëdhjetë shekujsh.

Informacioni që po jua përcjellim në vijim nga faqja zyrtare e Harvardit^[1] përputhet me dy hadithe të Pejgamberit [sal-laAllahu alejhi ve sel-lem]. Studimi që universiteti Harvard bëri këtë vit, gjegjësisht në qershor, ka zbuluar se konstatimet e studimeve të mëhershme se ‘konsumimi me masë i alkoolit e forcon zemrën’ janë të gabuara. Në të vërtetë, studimi ka dëshmuar se qëndron pikërisht e kundërta, alkooli dëmton zemrën, madje edhe nëse konsumohet në sasi të vogla dhe se ai, në asnjë rast a rrethanë, nuk mund të trajtohet si shërues (medikament) për zemrën. Alkooli shkakton çrregullime në tirmin e punës së zemrës, sikur që mund të jetë shkaktar serioz për sulm në zemër, veçmas tek të moshuarit.

Disa universitete me renome, në përpjekje për të arsyetuar konsumimin e alkoolit, kanë ndërmarrë studime të nxituara, të cilat i kanë publikuar më pas në revista ndërkombëtare, sipas të cilave konsumimi javor i dy gotave raki për meshkujt dhe i një gote për femrat, e aktivizon zemrën, por, pas një vëzhgimi të gjatë të atyre që konsumojnë alkoolin “me masë”, u vërtetua se ata, veçmas pas moshës 65 vjeçare, u sëmurën nga sëmundje vdekjeprurëse. Studimi i ri është publikuar nga revista Circulation në qershor të vitit 2015.

Kësisoj, e vërteta shkencore që shkencëtarët e provuan tek 4400 individë të moshuar, vërteton se:

Konsumimi mesatar i alkoolit dëmton zemrën dhe ndikon negativisht në të gjitha gjymtyrët e trupit, dhe se alkooli në ansjë mënyrë nuk mund të konsiderohet shërues.

Në këto dy të gjetura të shkencës ka aluduar Pejgamberi [sal-laAllahu alejhi ve sel-lem] para më shumë se katërmbëdhjetë shekujve. Në hadithin që e transmeton Tirmidhiu, Pejgamberi [sal-laAllahu alejhi ve sel-lem] ka thënë:

ما أسكر كثيره فقليله حرام

“Ndalohet konsmimi i pakicës së asaj që, në rast se konsumohet me shumicë, të deh.”

Ky hadith vërteton se konsumimi i alkoolit, qoftë edhe në sasi të paktë, ndalohet, sepse dëmton organizmin. Ndërsa në një hadith tjetër, të shënuar në koleksionin e Muslimit, mohohet kategiorikisht që alkooli të jetë shërues:

إنه ليس بدواء ولكنه داء

“Ai nuk është shërim, por është sëmundje.”

Së këndejmi, konstatimi i universitetit të Harvardit, është i drejtë, por jo i ri. Atë e ka paraprirë Pejgamberi [sal-laAllahu alejhi ve sel-lem] me thëniet e tij që ka konstatuar se alkooli është sëmundje dhe kurrsesi shërim, edhe pse disa shkencëtarë kanë shpenzuar miliona dollarë për ta dëshmuar të kundërtën, por nuk ia kanë dalë.

A nuk meriton respekt të madh profeti yë i dashur, [sal-laAllahu alejhi ve sel-lem].

Abdu Ed-Daim El-Kehil
عبد الدائم الكحيل
www.kaheel7.com/ar
Përshtati në shqip: Dr. Sedat ISLAMI

Si mund të arrijmë t’i edukojmë fëmijët tanë që të jenë të devotshëm dhe të qëndrueshëm në rrugën e Allahut, në një kohë kur interneti ka hapur shumë dyer për haram?

Si ta edukoj fëmijën tim?

Hoxha i njohur, dr. Nasir ibn Sulejman El Umeri është pyetur se si mund t’i edukojmë në mënyrë të duhur fëmijët tanë në kohën e internetit, ku mundësia për të bërë harame të ndryshme është shumë e madhe. Pra, si të arrihet ky qëllim fisnik, në mënyrë që fëmijët tanë të bëhen të devotshëm, të virtytshëm, përmirësues dhe sakrifikues në rrugën e Allahut?

Hoxha është përgjigjur:

Lavdet janë për Allahun, Zotin e botëve. Paqja dhe përshëndetjet qofshin mbi të Dërguarin tonë, Muhamedin (sal-lallahu alejhi ue selem!) familjen dhe mbi të gjithë shokët e tij…

Më pas:

Allahun e Madhërishëm e lus që t’i bekojë fëmijët tanë dhe t’i bëjë prehje për sytë tanë, nga devotshmëria e tyre. Ndër gjërat më të rëndësishme që ndihmojnë në edukimin e mirëfilltë të fëmijëve janë këto:

Devotshmëria ndaj Allahut në fshehtësi dhe sheshazi.
Gruaja e sinqertë, e cila të ndihmon për ta arritur këtë qëllim.
Shtëpia e ngritur mbi devotshmëri, e pastër nga ndalesat, e në veçanti nga instrumentet muzikore.
Shoqëria e mirë, e cila i ndihmon fëmijët t’i shmangen rrugës së keqe.
Përzgjedhja e shkollave (kopshteve) të përshtatshme, për ta dërguar fëmijën tënd në to, mëngjes e mbrëmje.
Ngrënia e pasurisë së lejuar (hallall) dhe largimi nga të ndaluarat.
Angazhimi i fëmijës në gjëra që i bëjnë dobi, si dhe ruajtja e tij nga shoqëria e keqe dhe koha e lirë.
Shoqërimi me fëmijën tënd dhe lidhja e fortë me të dhe ndjesia e tij se ti je në dijeni për gjendjen e tij, si dhe inkurajimi në gjërat që i bëjnë dobi.
T’i dhurosh nga pasura jote, aq sa ka nevojë, pa e tepruar dhe pa ia lënë mangët.
Përmirësimi i gabimeve të tij me urtësi, durim, dashamirësi, vendosmëri dhe butësi.
Duaja dhe istigfari i shumtë (kërkimi i faljes nga Allahu), siç përmendet në Kuran: “Edhe ata që thonë: “O Zoti ynë, dhurona nga ngratë tona dhe trashëgimtarët tanë, ç’është prehje për sytë tanë dhe bëna shembull për të mirët!”” [Kurani: 25:74]

Për fund, lus Allahun të na japë sukses dhe të na i përmirësojë shtëpitë dhe familjet tona!

Paqja e bekimet e Allahut qofshin mbi të Dërguarin tonë, Muhamedin (alejhis salatu ues selam), mbi familjen dhe shokët e tij!

Përktheu:

Bekim Kokollari / https://shembulli.com/

Ekonomia Islame

6 Investime hallall me rrezik të ulët që mund t’i zëvendësojnë aksionet dhe kriptovalutat