Duke marrë parasysh natyrën e veçantë të kontratës së istisnas, ekzistojnë disa dallime të rëndësishme midis istisnas dhe salam, të cilat ndikojnë në mënyrën e funksionimit dhe aplikimit të secilës prej këtyre marrëveshjeve. Këto dallime mund të përmbledhen dhe shpjegohen në detaje si më poshtë:
(i) Subjekti i kontratës: Në istisna, objekti i kontratës është gjithmonë një send që kërkon prodhim, përgatitje apo ndërtim, pra një gjë që nuk ekziston ende në momentin e kontraktimit dhe duhet të bëhet ose përpunohet sipas specifikimeve të klientit. Ndërkaq, salam është një kontratë që mund të aplikohet për çdo lloj objekti, qoftë ai ekzistues apo jo, pavarësisht nëse kërkon apo jo ndonjë prodhim apo përpunim të mëtejshëm. Kjo bën që salam të jetë më i përgjithshëm dhe më i gjerë në përdorim, ndërsa istisna ka një fokus më specifik në prodhimin e objekteve të reja.
(ii) Mënyra e pagesës: Një nga dallimet kyçe mes dy kontratave është se në salam, çmimi duhet të paguhet plotësisht dhe paraprakisht në momentin e nënshkrimit të kontratës. Ky është një kusht i domosdoshëm për vlefshmërinë e kontratës salam dhe siguron që shitësi të ketë fondet paraprake për të përmbushur detyrimet e tij. Në istisna, nga ana tjetër, nuk është e detyrueshme që pagesa të bëhet plotësisht para dorëzimit të produktit. Pagesa mund të bëhet edhe pjesërisht paraprakisht, pjesërisht më vonë, ose në këste sipas marrëveshjes midis palëve. Kjo i jep më shumë fleksibilitet palëve në negocimin dhe realizimin e kontratës.
(iii) Mundësia e anulimit të kontratës: Kontrata e salam është e prerë dhe pasi të ketë hyrë në fuqi, ajo nuk mund të anulohet njëanshëm nga asnjëra prej palëve. Kjo është për shkak të natyrës së pagesës paraprake dhe detyrimeve që lindin menjëherë për palët. Në kontratën e istisnas, megjithatë, ekziston mundësia që ajo të anulohet para se prodhuesi të fillojë punën mbi objektin e kontratës. Kjo ofron një mundësi më të madhe për fleksibilitet dhe rishikim nga palët, sidomos në rastet kur kushtet ndryshojnë ose kur palët bien dakord për ndryshime para fillimit të prodhimit.
(iv) Koha e dorëzimit: Në salam, koha e dorëzimit është një element thelbësor i kontratës dhe duhet të jetë i përcaktuar qartë. Dorëzimi duhet të bëhet brenda periudhës së caktuar, dhe kjo është një kusht i pandryshueshëm i kontratës. Ndërkaq, në istisna, nuk është e domosdoshme që koha e dorëzimit të jetë fikse apo e përcaktuar me saktësi në momentin e nënshkrimit të kontratës. Koha mund të jetë fleksibël dhe palët mund të bien dakord për një afat maksimal ose një periudhë të përgjithshme për dorëzim, duke lënë mundësinë e ndryshimeve gjatë procesit të prodhimit. Kjo ndihmon në përshtatjen me natyrën më komplekse të prodhimit apo ndërtimit që kërkon istisna.
Në përmbledhje, këto dallime tregojnë qartë se istisna dhe salam janë dy kontrata me qëllime dhe rregulla të ndryshme, secila me avantazhet dhe përdorimet e saj specifike në ekonominë islame. Istisna është më e përshtatshme për projekte që kërkojnë prodhim të veçantë dhe kohë të gjatë për realizim, ndërsa salam përdoret për blerje të mallrave që mund të dorëzohen shpejt dhe ku pagesa paraprake është e domosdoshme. Kjo ndihmon palët të zgjedhin kontratën më të përshtatshme sipas nevojave dhe natyrës së transaksionit të tyre.
