Eliminimi i interesit kërkon një përpjekje katërfish. Së pari, duhet ndryshuar mënyra themelore e të menduarit për vlerësimin dhe përcaktimin e kostove. Së dyti, duhet rishikuar praktikat dhe procedurat ekzistuese për të forcuar mbrojtjen kundër interesit. Së treti, duhen zhvilluar mënyra të reja transaksioni të lira nga interesi. Së katërti, duhen ndërmarrë hapa inovativë për të promovuar një mjedis të sigurt nga interesi për eksportet dhe importet. Le t’i shqyrtojmë këto katër pika një nga një.
Kostot dhe llogaritja e tyre
Kostot e mbledhjes dhe të ardhurat e humbura për fondet e lidhura mund të jenë shqetësime legjitime për eksportuesit. Aktualisht, këto kosto kërkohen në formën e një përqindjeje periodike të shumës së përfshirë. Kjo qasje kërkon një rishikim. Rregullat për interesin e bëjnë të qartë se kreditorët nuk mund të kërkojnë tarifa për mbledhje. Këto tarifa duhen parë si pjesë e detyrimeve sipërmarrëse të eksportuesve — kreditorë në shitjet me pagesë të shtyrë. I njëjti parim duhet të zbatohet për të ardhurat e humbura për fondet e lidhura. Një eksportues zakonisht ka një ide të qartë për përpjekjen për të rikuperuar pagesën dhe kohëzgjatjen e angazhimeve financiare në një marrëveshje eksporti. Ai duhet t’i pasqyrojë kostot e mbledhjes dhe kostot e mundësisë për fondet e lidhura në marzhin e tij mbi kostot e tjera të mallit. Por ka një ngërç këtu. Nëse një eksportues vepron kështu, importuesi nuk do të ketë mundësi të ulë shumën e kredisë përmes një shlyerjeje të hershme të llogarive me kushte të rishikuara. Kjo nuk duhet të jetë shqetësuese. Çmimet e dakorduara të produkteve do ta përfshijnë vetvetiu këtë element. Ajo që ka rëndësi në aspektin praktik është që këto çmime të parashikojnë edhe një kompensim të përshtatshëm për bankat, në përputhje me rolin që ato pritet të luajnë. Bankat, nga ana e tyre, mund të përfitojnë vetëm në formë tarifash për shërbimet që ofrojnë.
Rreziku tregtar i kreditit nga ana e një importuesi, apo çfarëdo pale tjetër, është një faktor që nuk mund të zbutet përmes veprimtarive të lejuara nga Sheriati — ashtu si në rastin e dorëzimit të sigurt të mallrave. Në fund të fundit, ky lloj rreziku duhet trajtuar si një rrezik sipërmarrës. Kjo do të thotë se mënyra e trajtimit të rreziqeve të kreditit tregtar duhet të mbështetet në marzhet e dëshiruara të fitimit nga palët e përfshira. Pa dyshim, në fund, forcat e tregut do të vendosin një ekuilibër të pranueshëm midis rrezikut dhe përfitimit për të gjithë.
Kostoja e huadhënies — ndryshe nga krijimi i kredisë në një shitje me pagesë të shtyrë — mund të jetë një fushë shqetësimi. Një mendim i përhapur është që bankat islame mund të kërkojnë “tarifa shërbimi” për huatë nga huamarrësit. Këto tarifa përfaqësojnë, për shembull, kostot e mobilizimit të fondeve mes degëve, dokumentimin e huave, pagat e stafit të bankës dhe shpenzime të tjera të përgjithshme për mbajtjen e regjistrave. Kjo çështje duhet parë në dritën e anulimit të detyrimeve për interes ndaj borxhlinjve të Sejidina Abasit nga Profeti (paqja qoftë mbi të). Zakonisht vihet në dukje, dhe me të drejtë, se Sejidina Abasit iu mohua vlera e kohës së parasë. Atij gjithashtu nuk iu lejuan as shpenzimet e mbledhjes së borxhit. Por ajo që shpesh anashkalohet është fakti se edhe vetë akti i dhënies së huasë me siguri ka pasur disa kosto, sado të vogla që të kenë qenë ato.
Rasti i Sejidena Abbasit dhe rregullat kuranore mbi transaksionet me kredi në ajetin 282 të Sures El-Bekare, prandaj, japin parimin vijues për transaksionet me hua: përveç kostove të pastra të dokumentimit, të gjitha kontratat e huasë duhet të jenë pa kosto për huamarrësit. Ky rregull nënkupton që nëse dy palë zgjedhin një kontratë huaje në kuptimin e rreptë të Sheriatit, tarifat e shërbimit përveç kostove të dokumentimit duhet të përballohen nga huadhënësi. Sigurisht, huadhënësi mund të heqë dorë edhe nga kostot e dokumentimit. Megjithatë, nëse huadhënia nuk është një propozim tërheqës për dikë, ai nuk ka asnjë opsion (për të dhënë hua) përveçse të kërkojë një përfitim përmes një mënyre tjetër të lejuar për transaksione “fitimprurëse”, e cila do të shpjegohet më vonë.
Kontrolli i praktikave dhe procedurave ekzistuese
Të gjitha transaksionet në kuadër të një marrëveshjeje eksport-import në fund të fundit qeverisen nga një kontratë shitjeje. Prandaj, problemi i interesit mund të trajtohet që në burim duke siguruar që kontratat e shitjes të mos përmbajnë asnjë dispozitë për kushte dhe instrumente pagese të bazuara në interes. Kërkesat procedurale për vendet e huaja mund të përfshihen me klauzola me normë interesi zero, nëse është e nevojshme.
Draftet mund të mbeten instrumente të negocueshme, por me vlera të përcaktuara dhe fikse. Kështu, kostot për negocimin ose zbritjen do të mbulohen nga eksportuesit — pra, kreditorët.
Koha midis një drafti dhe detyrimit të importuesit ose të bankës vendase që lëshon L/C duhet të shkurtohet. Kjo mund të bëhet përmes përdorimit maksimal të drafteve “në pamje” ose duke përcaktuar afatin e faturave të zgjatura sipas datës së pritshme të mbërritjes së mallrave në destinacion. Nëse ka ndonjë mospërputhje midis afatit të draftit dhe kohës kur pritet që importuesi të rimbursojë bankën që ka lëshuar L/C-në, atëherë banka duhet të racionalizojë tarifat e saj për shërbimet e L/C-së në përputhje me rrethanat.
Bankat e huaja mund të kenë rezerva për kushtet pa interes kur fondet e tyre pritet të përfshihen në një marrëveshje pagese. L/C-të e konfirmuara dhe L/C-të e negocueshme inkurajojnë klauzolat e interesit në faturat e negocueshme për këtë arsye. Kjo domosdoshmëri mund të shmanget duke dekurajuar përdorimin e L/C-ve të negocueshme për importet në tërësi. Sa i përket L/C-ve të konfirmuara, transferimi i shpejtë i fondeve nga bankat që lëshojnë L/C, me kthim në favorin e tyre, është zgjidhja e vetme e mundshme.
Kur një bankë financon një operacion eksporti (apo importi) në një formë të caktuar dhe ofron shërbime për mbledhjen (ose transferimin) e fondeve për të njëjtën palë, kërkohet kujdes në vlerësimin e këtyre shërbimeve. Për shembull, si financues pa rol drejtues — rabbul mal në një marrëveshje mudaraba — banka nuk është e detyruar të marrë pjesë në menaxhimin e ndërmarrjes. Ajo mund të kërkojë kompensim për shërbimet e mbledhjes ose transferimit të fondeve sipas çmimeve të tregut. Megjithatë, si financues dhe pjesë e menaxhimit — musharik në një marrëveshje musharaka — kostoja e shërbimeve të mbledhjes ose transferimit të pretenduara nga banka duhet të jetë e barabartë me vlerën e tregut të këtyre shërbimeve minus marzhin për përpjekjet “vetjake” të bankës. Shpërblimi për shërbimet vetjake duhet të trajtohet përmes pjesës së bankës në fitimin (ose humbjen) e ndërmarrjes; përndryshe, interesi mund të hyjë në mënyrë të fshehtë.
Pavarësisht nga këto hollësi teknike, nëse një bankë zgjedh të veprojë si rabbul mal në një kuadër mudaraba, partneri — mudarabi — nuk duhet të detyrohet të marrë shërbimet e mbledhjes ose transferimit të fondeve nga e njëjta bankë, edhe pse mund ta bëjë këtë. Sepse të veprosh kështu do të ishte afër vendosjes së dy kushteve (dhe konfliktit të interesit) në një kontratë, gjë që është e ndaluar në Sheriat.
