Një ekonomi islame do të përdorte shumicën e masave fiskale të dizajnuara për një ekonomi jo-islame, megjithatë, siç do të shohim, zbatimi dhe ndikimi i këtyre masave do të ishte ndryshe. Ekzistojnë, gjithsesi, masa fiskale unike, të cilat mund të konsiderohen si pjesë përbërëse e politikës ekonomike islame. Këtu do të shqyrtohen vetëm dy masa: (a) tatimi i Zekatit dhe (b) detyrimet ekonomike.
Tatimi i Zekatit
E kemi përmendur tashmë se Zekati është një nga shtyllat themelore të kushteve ekonomike të shoqërisë myslimane. Megjithatë, ai është gjithashtu një formë tatimi. Prandaj duhet të konsiderohet si një masë fiskale. Sidoqoftë, nuk mund të trajtohet si një mjet fiskal që autoritetet mund ta përdorin për të arritur objektiva ekonomike në të njëjtën mënyrë siç përdorin taksat e tjera. Kjo për tre arsye:
- Zekati është një tatim fetar. Ai duhet të mblidhet nga autoritetet myslimane në çdo kohë, pa marrë parasysh gjendjen ekonomike.
- Edhe pse në Kuranin e Shenjtë nuk është përcaktuar ndonjë formë apo përqindje për tatimin e Zekatit, Profeti (paqja qoftë mbi të) ka përcaktuar norma të caktuara për lloje të ndryshme të të ardhurave dhe pasurive. Sipas mendimeve fetare, këto norma janë fikse dhe të pandryshueshme. Kjo do të thotë se normat e Zekatit nuk mund të ndryshohen (rriten ose ulen) për të arritur objektiva ekonomike. Me fjalë të tjera, nuk mund të përdoret si mjet fiskal.
- Jo vetëm që normat janë të fiksuara, por edhe qëllimet për të cilat mund të përdoren të ardhurat nga ky tatim janë të përcaktuara qartë. Këto objektiva janë të përmendura në Kuranin e Shenjtë, Surja Teube, citati 60. Të ardhurat duhet të shpërndahen për: (1) të varfrit, (2) nevojtarët, (3) zyrtarët që e mbledhin atë, (4) ata që zemrat e tyre priren drejt së vërtetës, (5) lirimin e robërve, (6) ata që janë në borxhe, (7) ata që janë në rrugën e Zotit, dhe (8) udhëtarët. Sa i përket atyre “zemrat e të cilëve priren”, kjo dispozitë ka pushuar së vepruari që nga koha e Profetit (paqja qoftë mbi të), sepse ai u jepte atyre zekatin si një dhuratë për të parandaluar shqetësimet ndaj myslimanëve dhe për të siguruar ndihmën e tyre herë pas here. Por kur besimi u forcua, ky zakon u braktis.
Për secilin lloj pasurie, ekziston një përjashtim minimal i quajtur Nisab. Në rastin e argjendit, Nisabi është afërsisht 21 ons, ndërsa për arin është 3 ons. Për format e tjera të pasurisë, Nisabi përcaktohet sipas vlerës së tyre në argjend. Zekati nuk është i detyrueshëm për nevojat jetësore, si: shtëpia banimi, veshjet apo orenditë e shtëpisë.
Sipas pikëpamjeve bashkëkohore fetare, Zekati vendoset me një normë prej 2.5% (ose 1/40 e pasurisë) mbi pasuritë që shumohen, përfshirë paratë në dorë, depozitat e papërdorura në banka, argjendin, arin dhe bizhuteritë e tjera, si dhe mbi të ardhurat neto nga transaksionet. Ndërsa mbi të ardhurat neto nga investimet, Zekati vendoset në një normë prej 10%.
Nga përshkrimi i mëparshëm del qartë se autoritetet myslimane nuk mund ta manipulojnë tatimin e Zekatit apo përdorimin e të ardhurave prej tij në përputhje me ndryshimet në kushtet ekonomike. Megjithatë, edhe pse Zekati nuk është një mjet i politikës fiskale diskrecionare, ai ka një ndikim shumë të fortë mbi variablat kryesore ekonomike në një ekonomi islame.
Ndikimi i Zekatit në Konsum
Shtojca Matematike tregon se Zekati do të kishte dy efekte mbi shpenzimet totale konsumatore në një ekonomi islame. Së pari, për shkak të tatimit të Zekatit, si prirja mesatare ashtu edhe ajo margjinale për të konsumuar do të ishin më të larta në një ekonomi islame sesa në një ekonomi jo-islame që nuk ka një masë të ngjashme fiskale. Së dyti, për shkak të tatimit të Zekatit, hendeku i investimeve në çdo nivel të të ardhurave do të ishte më i vogël në një ekonomi islame që nuk ka një masë të ngjashme fiskale.
Zekati dhe Tatimi Progresiv
Keynesi mbrojti tatimin progresiv si një nga masat e rëndësishme për lehtësimin e papunësisë, sepse ai merr një pjesë relativisht më të madhe nga të ardhurat e të pasurve sesa nga ato të të varfërve, duke ofruar kështu njëfarë lehtësimi ndaj mungesës së kërkesës për konsum që manifestohet në ekonomitë kapitaliste.
Tatimi progresiv, megjithatë, nuk është një zgjidhje e gjithanshme për papunësinë. Ka kufizime të qarta mbi shkallën në të cilën tatimet progresive mund të përdoren për të nxitur nivele të larta të aktivitetit ekonomik. I gjithë sistemi tatimor duhet të jetë progresiv për të pasur rezultate efektive. Gjithashtu, një kufizim i pashmangshëm mbi shkallën në të cilën mund të përdoret tatimi progresiv buron nga fakti se jo të gjitha paratë që merren nga të pasurit mund tu jepen drejtpërdrejt të varfërve, ndonëse në një farë mase kjo bëhet përmes pensioneve, pagesave të ndihmës, etj. Qeveria që mbledh taksa për qëllime rishpërndarjeje duhet ose të subvencionojë qytetarët privatë ose të zgjerojë fushën e aktiviteteve të saj për të ofruar shërbime sociale për grupet me të ardhura të ulëta. Shërbime të tilla si arsimi, kujdesi shëndetësor dhe objektet publike për rekreacion janë ilustrime. Megjithëse shërbimet e këtij lloji kanë rëndësi të madhe shoqërore, ato nuk e bëjnë të mundur që grupet me të ardhura të ulëta të rrisin të ardhurat monetare nga të cilat duhet të ushqehen, vishen dhe strehohen. Subvencionet për strehim, ose strehimi i qeverisë me kosto të ulët, janë, sigurisht, të mundshme por priren të kundërshtohen fuqimisht nga grupet me interesa private. Një kufizim tjetër për rishpërndarjen e të ardhurave nëpërmjet tatimit progresiv është rreziku që normat e larta mbi të ardhurat e mëdha mund të dekurajojnë investimet private, mbi të cilat ekonomia e ndërmarrjes private mbështetet kryesisht për të mbushur hendekun ndërmjet të ardhurave dhe konsumit në nivele të larta të punësimit. Nëse tatimi progresiv rrit prirjen e komunitetit për konsum në dëm të dobësimit të shtytjes për të investuar, humbjet në punësim nga kjo e fundit mund të tejkalojnë fitimet nga e para.
Këto kufizime tregojnë qartë epërsinë e demokracisë dhe barazisë ekonomike islame. Ato gjithashtu tregojnë epërsinë e tatimit të Zekatit, të prezantuar mbi 1400 vjet më parë, ndaj masave të tatimit progresiv të prezantuara nga Keynesi. Së pari, Zekati ka një bazë më të gjerë sesa tatimi progresiv; ai vendoset jo vetëm mbi të ardhurat por edhe mbi pasuritë e papërdorura. Së dyti, të ardhurat nga Zekati shkojnë kryesisht dhe drejtpërdrejt për të varfrit dhe nevojtarët dhe për rrjedhojë veprojnë menjëherë për të rritur prirjen për konsum. Së treti, tatimi i Zekatit bie rëndë mbi pasuritë që shumohen dhe për këtë arsye do të kishte një efekt nxitës, dhe jo dekurajues (siç ndodh me tatimin), mbi investimet.
Së katërti, Zekati është një tatim fetar që duhet të mblidhet në çdo kohë, pavarësisht rrethanave ekonomike. Së pesti, normat e Zekatit janë të fiksuara dhe nuk mund të ndryshohen. Së gjashti, qëllimet për të cilat përdoren të ardhurat nga Zekati mund të jenë vetëm ato të deklaruara në Kuranin e Shenjtë.
Për shkak të Zekatit, kërkesa për investime në një normë të caktuar të pritur të fitimit do të jetë gjithmonë më e lartë në një ekonomi islame sesa në një ekonomi jo-islame me treg të lirë.
