Nëse dikush e krahason gjendjen e ekonomisë islame në vitin 1979 me atë në vitin 1950, do të mbetej i impresionuar nga shpërthimi pothuajse i menjëhershëm në numrin e botimeve mbi këtë temë. Ky zhvillim reflekton një interes gjithnjë e më të madh për të eksploruar një alternativë ndaj modeleve konvencionale ekonomike, duke synuar ndërtimin e një sistemi që është në përputhje me parimet islame dhe që përqendrohet në drejtësi, etikë dhe përfshirje shoqërore.
Gjithashtu, një grup shumë më i madh njerëzish ishte tani i përfshirë në ekonominë islame. Për më tepër, ky grup nuk përfshinte më vetëm studiues të fesë apo ekonomistë të specializuar, por ishte shumë më i larmishëm. Përveç akademikëve, në debat dhe praktikë përfshiheshin gjithashtu bankierë, sigurues, tregtarë, zhvillues të pasurive të paluajtshme, këmbimtarë valutorë, madje edhe figura të larta shtetërore si ministra financash. Kjo pjesëmarrje e gjerë tregonte se ekonomia islame po kalonte nga një ide teorike në një fushë praktike, me ndikim konkret në tregje dhe në politikat publike.
Rezultati ishte një debat i gjallë në një numër forumesh të ndryshme, duke përfshirë klasat universitare, seminaret kërkimore, konferencat për shtyp, predikimet në xhami, madje edhe diskutimet në nivelet më të larta shtetërore si në këshillat e ministrave. Ky diskutim i gjerë dhe i hapur ndihmoi në zhvillimin e mëtejshëm të teorisë së ekonomisë islame, duke sjellë ide të reja dhe qasje praktike për implementimin e saj. Edhe pse mbetej e nevojshme ndarja e të dobishmes nga ajo që ishte më pak e vlefshme, ky larmishmëri mendimesh dhe përvojash i dha hov të madh zhvillimit të disiplinës.
Ndërsa lëmë pas tridhjetë vitet që nga shfaqja e ekonomisë islame në mesin e shekullit të 20-të, është e mundur të vërejmë disa ide të rëndësishme që u kontribuan gjatë kësaj periudhe dhe që formuan bazat e bankimit islam.
Një ndër këto ide është zbutja e interesit vetjak përmes moralit, si dhe maksimizimi i përfitimit privat me një ndjenjë përgjegjësie për qëllimin publik. Këto janë supozime të rëndësishme që udhëheqin sjelljen ekonomike në sistemin islam. Ndryshe nga ekonomitë tradicionale që shpesh bazohen në racionalitetin individual dhe fitimin maksimal personal, ekonomia islame kërkon që aktorët ekonomikë të marrin vendime që nuk janë vetëm të dobishme për ta, por edhe për komunitetin. Ky model përpiqet të balancojë nevojat e individit me interesin e përbashkët, duke nxitur një etikë ekonomike që promovon ndershmërinë, përgjegjësinë dhe solidaritetin.
Një zhvillim tjetër qendror është modeli i Mudarabah-it me dy nivele. Ky model paraqet një alternativë inovative ndaj sistemit bankar konvencional, i cili bazohet në interesin fiks (riba), i ndaluar në Islam. Në këtë sistem, një individ ose grup depozitorësh vendos fonde në një bankë islame përmes një marrëveshjeje Mudarabah (një partneritet investimi ku njëra palë ofron kapitalin dhe tjetra menaxhimin). Banka, në këtë rast, vepron si sipërmarrës dhe investon fondet e depozituesve në projekte të ndryshme të biznesit përmes një marrëveshjeje të dytë Mudarabah me sipërmarrësit. Fitimi i gjeneruar ndahet sipas përqindjeve të caktuara paraprakisht, ndërsa humbjet mbulohen nga kapitali i investuar.
Ky sistem jo vetëm që shmang praktikat e ndaluara si kamata, por gjithashtu e lidh drejtpërdrejt financimin me ekonominë reale, duke nxitur produktivitetin dhe punësimin. Për më tepër, ai ndihmon në ndarjen më të drejtë të riskut dhe në rritjen e ndërgjegjësimit të të gjitha palëve për përgjegjësitë e tyre.
Në thelb, ky model i bankimit islam është ndërtuar mbi vlera të tilla si besimi, transparenca, bashkëpunimi dhe drejtësia — duke e bërë atë një alternativë gjithnjë e më tërheqëse në një botë që kërkon zgjidhje më etike dhe më të qëndrueshme financiare.
