Kjo na çon te pyetja thelbësore se çfarë është ajo që krijon një atmosferë konflikti dhe i largon njerëzit nga njëri-tjetri. Sipas Kuranit, siç u theksua më herët, kjo është (shkelja ndaj njëri-tjetrit). Për të larguar këtë padrejtësi, është e domosdoshme që drejtësia, ndihma e ndërsjellë dhe bashkëpunimi të jenë themelet mbi të cilat ndërtohet shoqëria. Pa to, globalizimi i dobishëm për të gjithë do të ishte i pamundur. Nëse këto ekzistojnë, atëherë nuk do të kemi vetëm integrim ekonomik, por edhe harmoni shoqërore dhe politike.
Mësimet e Kuranit dhe Sunetit: Sipas Kuranit, Zoti i dërgoi të Dërguarit e Tij në këtë botë me shenja të qarta si dhe me Librin dhe Peshoren në mënyrë që njerëzit të vendosin drejtësinë (57:25). Prandaj, një nga qëllimet kryesore të të gjithë të Dërguarve të Zotit, dhe jo vetëm Muhamedit (paqja qoftë mbi të) apo Ademit, Nuhut, Musait dhe Isait (paqja dhe mëshira e Zotit qoftë mbi ta të gjithë), ishte të vendosnin drejtësinë në këtë botë. Kjo sepse, pa drejtësi, do të ishte e vështirë të realizohej uniteti i njerëzimit. Do të ishte gjithashtu e vështirë të vendosej paqja dhe harmonia. Drejtësia është, sipas gjykimit të Kuranit, thelbësore për këtë qëllim. Në ajetin e cituar më sipër, fjala “Libër” i referohet Kuranit, i cili ofron botëkuptimin dhe rregullat e sjelljes. “Peshorja” i referohet kritereve për të drejtën dhe të gabuarën që ofrohen nga Kurani dhe Suneti. Ajo i referohet gjithashtu vendosjes së një ekuilibri të drejtë në të gjitha aspektet e jetës njerëzore, ashtu siç ekziston në natyrë. Nëse qeniet njerëzore veprojnë në përputhje me këto rregulla, do të ketë unitet dhe globalizim. Pa zbatuar këto rregulla sjelljeje, nuk do të ketë drejtësi dhe për rrjedhojë as harmoni apo paqe. Kurani e thotë qartë se:
“Ata që besojnë dhe nuk e përziejnë besimin e tyre me padrejtësi, për ta është paqja dhe ata janë të udhëzuarit drejt”. (6:82)
Pra, ky është vendimi i Kuranit. Nëse dëshironi të keni paqe dhe harmoni në këtë botë, nuk ka mënyrë tjetër përveçse të silleni me drejtësi ndaj njerëzve. Edhe vetë besimi nuk është i mjaftueshëm. Besimi duhet të përforcohet përmes eliminimit të padrejtësisë. Prandaj, drejtësia është një nga kërkesat themelore të Islamit, dhe Profeti (paqja qoftë mbi të) e përforcoi më tej këtë duke theksuar se padrejtësia çon në errësirë në Ditën e Gjykimit. Termi “zulumat” i përdorur nga Profeti (paqja qoftë mbi të), është shumës i fjalës që do të thotë errësirë. Në kuptimin shumës, nënkupton ‘errësirë e thellë,’ pra një errësirë ku një person nuk mund të shohë asgjë. Kështu, në botën tjetër do të ketë vetëm errësirë për shkak të padrejtësisë. Myslimanët, të krishterët, hebrenjtë, zoroastrianët dhe sabianët punonin së bashku në botën myslimane në atë kohë. Kishte diskutime të lira dhe të pakufizuara mbi të gjitha çështjet intelektuale, gjë që çoi në një përparim të gjithanshëm intelektual. Kjo ishte një nga arsyet e përparimit të shpejtë të Islamit në atë periudhë. Kjo tolerancë ishte rezultat i mësimeve islame. Sipas George Sarton-it, “Besimi fetar dominonte jetën myslimane në një shkallë të paparë më parë.”
Mendimet e disa dijetarëve klasikë myslimanë: Pasi pamë çfarë thonë Kurani dhe Suneti për drejtësinë, le të shohim mendimet e disa prej dijetarëve të mëdhenj myslimanë. Ibn Tejmije thotë se: “Drejtësia është detyrim për të gjithë ndaj gjithkujt dhe gjithçkaje. Padrejtësia nuk është absolutisht e lejuar, pa marrë parasysh nëse është ndaj një myslimani apo jobesimtari, apo edhe ndaj një personi të padrejtë.”
Duhet ta kemi parasysh këtu se kur Ibn Tejmije thotë drejtësi ndaj gjithçkaje, ai nuk nënkupton vetëm drejtësi ndaj qenieve njerëzore, por edhe ndaj kafshëve, shpezëve, insekteve dhe mjedisit. “Gjithçka” përfshin të gjitha këto. Pra, drejtësia duhet të sigurohet për gjithçka dhe për të gjithë, madje edhe ndaj një personi të padrejtë.
Ibn Halduni, një nga historianët dhe shkencëtarët shoqërorë më të mëdhenj, gjithashtu deklaroi me forcë se “padrejtësia është shkatërruese për qytetërimin.” Këtë ai e tha gjashtëqind vjet më parë, ndërsa ekonomia e zhvillimit, deri edhe disa dekada më parë, nuk kishte një mendim të njëzëshëm mbi rolin e drejtësisë në zhvillim. Disa ekonomistë theksonin se drejtësia është një luks dhe se nuk është e mundur të arrihet zhvillimi me drejtësi. Megjithatë, përvoja i mësoi ekonomisë së zhvillimit se zhvillimi nuk është i mundur pa drejtësi. Prandaj, ajo ndryshoi drejtim në vitet shtatëdhjetë dhe tetëdhjetë të shekullit të kaluar dhe, në përgjithësi, ekonomistët sot bien dakord se drejtësia është e domosdoshme për zhvillim. Ibn Halduni arriti në këtë përfundim gjashtëqind vjet më parë në dritën e mësimeve islame dhe tha: “Nuk mund të ketë zhvillim pa drejtësi.”
Prandaj, mund të themi me siguri se detyrimi i përgjithshëm islam është që drejtësia duhet të sigurohet dhe që përfitimet e zhvillimit duhet të ndahen në mënyrë të drejtë mes të gjithëve. Pa drejtësi, jo vetëm që zhvillimi do të pësojë, por do të ketë edhe konflikte dhe mungesë bashkëpunimi. Edhe integrimi dhe globalizimi do të jenë të vështira për t’u arritur. Drejtësia kërkon që të barabartët të trajtohen në mënyrë të barabartë dhe të pabarabartët në mënyrë të përshtatshme. Kjo do të shpjegohet më në detaje në diskutimin vijues mbi integrimin ekonomik, shoqëror dhe politik.
Umer Chapra
