Midis retorikës dhe realitetit: kufijtë e islamizimit financiar në Pakistan

Me kalimin e kohës mund të dallohet se procesi i islamizimit është udhëhequr nga një strategji implicite që e mbajti atë brenda kufijve të autoritetit ekzekutiv, duke i dhënë kështu një fleksibilitet të madh në drejtimin e tij. Qëndrimet eksplicite u shmangën në çështje kritike, si përcaktimi i kamatës, dhe për arsye të paqarta, fusha me rëndësi strategjike, si transaksionet në valutë të huaj dhe financat qeveritare, u përjashtuan nga funksionimi i sistemit të ri. Nuk u hartua asnjë ligj që të detyronte të gjithë personat dhe institucionet të përmbaheshin nga transaksionet me interes. Përkundrazi, ndryshimet e ndërmarra në ligjet ekzistuese ishin vetëm për të akomoduar masat e propozuara brenda kuadrit më të gjerë të sistemit të bazuar në interes.

Duke u përmbajtur nga përcaktimi i kamatës, qeveria ruajti fleksibilitetin për të shpallur çdo gjë sipas përshtatjes së saj si jashtë fushës së saj. Kështu u promovua një frazeologji e re, e nxjerrë nga literatura e Fikhut, në emër të mënyrave të financimit pa interes, të cilat ishin hapur në kundërshtim me dispozitat e Sheriatit. Larg së qenuri e përkushtuar brenda një kuadri legjislativ, qeveria nuk lejoi as krijimin e një bordi të pavarur të ekspertëve të Sheriatit për të përcaktuar lejueshmërinë e mënyrave të miratuara të financimit. Kështu, shohim që dijetarë të të gjitha rrymave i kundërshtuan me forcë mënyrat e miratuara të financimit. Përjashtimi i financave qeveritare dhe i transaksioneve në valutë të huaj e reduktoi ndjeshëm fushën e zbatimit të sistemit të ri. Për të kuptuar këtë pikë, duhet shqyrtuar struktura e sektorit financiar në Pakistan. Kjo paraqitet në tabelën e mëposhtme:

Tabela 1

Struktura e Sektorit Financiar në Pakistan

(Rs. në miliardë)

Në tabelën e mësipërme kemi identifikuar përmasën relative të sektorit qeveritar në krahasim me sektorin privat. E matur në terma të stokut ekzistues të borxhit publik dhe kredive për sektorin privat, qeveria rezulton të jetë katër herë më e madhe se sektori privat. Po kështu, fluksi vjetor i kredisë drejt qeverisë është katër herë më i madh se ai që shkon drejt sektorit privat. Ajo që është edhe më shqetësuese, është se, duke bërë përshtatjen përkatëse për llogaritë në valutë të huaj, të cilat në fakt i përkisnin asaj, qeveria del të jetë një bankier më i madh se i gjithë sektori bankar formal, në bazë të madhësisë së depozitave ekzistuese.

Në këtë kontekst, përjashtimi i financave qeveritare dhe transaksioneve në valutë të huaj nuk ishte aspak i pafajshëm. Ky përjashtim e kufizoi në mënyrë efektive fushën e zbatimit të masës së re në një hapësirë shumë të ngushtë, që nuk ishte më shumë se 1/4 e hapësirës së dëshiruar. Ky përjashtim e kufizoi ndjeshëm funksionimin e sistemit të ri. Ai ruajti të paprekur të gjithë strukturën e sistemit të bazuar në interes, pasi politika monetare vazhdoi të zhvillohej sipas modeleve standarde dhe të njohura. Instrumentet e politikës monetare mbetën kryesisht në kuadrin e vjetër, pasi letrat me vlerë të qeverisë vazhduan të kishin statusin e letrave të miratuara të nevojshme për përmbushjen e kushteve operacionale të kompanive bankare.

Përpjekja për të ruajtur sistemin financiar të bazuar në interes është po aq e dukshme edhe nga fakti që të gjitha ndryshimet ligjore synuan të akomodojnë masat e reja, në vend që të përgjigjeshin nevojave të brendshme të sistemit të financimit islam. Forma më e dukshme e kësaj përpjekjeje u shfaq në përkufizimin e mënyrave pjesëmarrëse brenda kuadrit të marrëdhënies debitor-kreditor dhe në zgjerimin e fushës së ligjeve të mbledhjes së borxheve për të përfshirë edhe këto mënyra. Me përjashtim të Dekretit për Mudaraba, nuk u hartua asnjë ligj tjetër për të adresuar veçoritë e veçanta që mbartin mënyrat islame të financimit. Madje, hartimi i një ligji të ri për mbledhjen e borxheve, posaçërisht për financimet sipas mënyrave të reja, linte përshtypjen e një paragjykimi kundër këtyre metodave financimi, pasi ato konsideroheshin si nxitëse të mos-performancës.