Duhet të jetë e qartë se sistemi bankar islam është një nga institucionet e shumta të ekonomisë islame. Megjithatë, nuk është as kusht i domosdoshëm dhe as i mjaftueshëm për ekzistencën e një ekonomie islame. Në disa rrethana, ekziston një keqkuptim që çon në besimin naive se përkrahësit e ekonomisë islame duan të krijojnë sistemin ekonomik islam, por duke themeluar disa banka islame këtu e atje. Për shembull, një vëzhgues gjerman i skenës së sistemit bankar islam vërejti:
“Shpresa është që bankat islame të rezultojnë kaq të suksesshme në terma ekonomikë, dmth. kaq fitimprurëse për pronarët e kapitalit si dhe për depozituesit dhe pa ndonjë efekt negativ (por me disa efekte përfitues për fondet që kërkojnë partnerë sipërmarrës të bankës) saqë (në afat të gjatë) të gjithë do të largohen nga bankat me interesa dhe do të kalojnë te bankat islame. Rezultati do të ishte një transformim evolucionar në vend të revolucionarit të rendit ekonomik, kryesisht i shkaktuar nga vendime individuale dhe forca tregu dhe jo nga vendime politike dhe ndërhyrje qeveritare.”
Duhet pasur parasysh se aktiviteti bankar kërkohet vetëm kur ekonomia ka arritur një nivel të caktuar zhvillimi që rezulton në ndarjen e kursyesve dhe investitorëve. Prandaj, është e mundur të ekzistojë një ekonomi islame ku kursyesit dhe investitorët janë të njëjtët njerëz. Në një ekonomi të tillë, sistemi bankar që është domosdoshmërisht një formë ndërmjetësimi financiar, mund të bëhet i tepërt. Në këtë kuptim, sistemi bankar islam nuk është as një kusht i domosdoshëm dhe as i mjaftueshëm i ekonomisë islame që madje mund të ekzistojë pa sistem bankar islam. Megjithatë, ai mbetet një nga përbërësit e rëndësishëm të saj. Ky pohim nuk duhet të ngatërrohet me ndalimin e kamatës, që është një kusht i domosdoshëm për ekzistencën e ekonomisë islame. Një ekonomi islame, sado primitive apo e avancuar të jetë, nuk do të lejohej kurrë të praktikonte kamatën dhe të qëndronte islame. Sistemi bankar tregtar nuk është mënyra e vetme për të organizuar aktivitetet financiare pa kamatë. Pronësia shtetërore e institucioneve bankare është një metodë tjetër për eliminimin e interesit nga ekonomia, ku në këtë rast shteti do të rationojë kreditë sipas kërkesave të sektorëve të ndryshëm.
Për më tepër, sistemi bankar islam nuk mund të konsiderohet as një kusht i mjaftueshëm i ekonomisë islame. Prania e thjeshtë e disa institucioneve bankare islame nuk do ta bënte të gjithë ekonominë më islame se sa është aktualisht, për të cilën do të duheshin ndryshime dhe reforma strukturore të gjera në pothuajse të gjitha sferat e aktiviteteve shoqërore dhe ekonomike. Jo vetëm kaq, ndoshta do të duhet të krijohen edhe disa institucione të reja, banka islame duke qenë vetëm njëra prej tyre.
Nëse sistemi bankar islam nuk është as kusht i domosdoshëm dhe as i mjaftueshëm për ekzistencën e një ekonomie islame, atëherë cili është në të vërtetë rëndësia e bankave islame?
Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje varet nga kuptimi i saktë i natyrës së biznesit bankar dhe ndalimit të kamatës në Islam. Bankat janë ndërmjetës financiarë që funksionojnë si një urë midis kursyesve dhe investitorëve, nëse ata nuk janë të njëjtët njerëz. Ato mobilizojnë kursimet e njerëzve dhe i japin atyre që kanë kanale produktive për këto fonde. Bankat tregtare tradicionale kryejnë këtë funksion mbi bazën e interesit. Rëndësia e institucioneve të sistemit bankar islam qëndron në aspiratën e tyre për të kryer të njëjtat funksione si bankat moderne tregtare pa u përfshirë në interes. Në këtë shkallë, bankat islame ofrojnë një alternativë ndaj sistemit bankar të bazuar në interes për arsye fetare.
Nëse ka përfitime të tjera ekonomike që rrjedhin nga funksionimi i tyre në baza të tjera përveç interesit, ato i shtohen dobisë së bankave islame si institucione. Po ashtu, asgjë nuk ndalon bankat islame të kryejnë disa funksione të tjera, përveç funksioneve të tyre normale bankare, që do të kontribuonin në themelimin e rendit ekonomik islam dhe përhapjen e vlerave më të çmuara islame në fushën e aktiviteteve ekonomike dhe biznesore. Por do të ishte arrogante të mendohej se vetëm themelimi i disa bankave islame automatikisht do të çonte, përmes forcave të tregut apo ndryshe, në krijimin e një ekonomie islame.
