Ismail bin Ibrahim transmeton nga babai i tij dhe ai nga gjyshi i tij që ka thënë:
I Dërguari i Allahut ﷺ më mori hua dyzet mijë (dirhemë). Kur atij i erdhën të ardhurat, ma ktheu huanë dhe më tha: “Allahu e bekoftë familjen dhe pasurinë tënde. Me të vërtetë, shpërblimi i vetëm për një hua është falënderimi dhe kthimi i saj.”
Huamarrja pa interes
Kamata në transaksionet me shtyrje afatesh – Riba el-nasije
1) Transmetohet nga Ebu Salihu: Kam dëgjuar Ebu Said el-Hudrin (Allahu qoftë i kënaqur me të) duke thënë: “Dinarët (ari) për ar dhe dirhemët (argjendi) për argjend mund të shkëmbehen me masë të barabartë; por kush jep më shumë ose kërkon më shumë, në të vërtetë bie në kamatë.” I thashë: Ibn Abasi (Allahu qoftë i kënaqur me të) thotë ndryshe. Ai u përgjigj: “U takova me Ibn Abasin dhe e pyeta: ‘A e ke dëgjuar këtë nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) apo e ke gjetur në Librin e Allahut?’ Ai tha: ‘Nuk e kam dëgjuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) dhe nuk e kam gjetur në Librin e Allahut, por Usame bin Zejd më tregoi se i Dërguari i Allahut ka thënë: “Mund të ketë element të kamatës.”
Ubejdullah bin Ebu Jezidi dëgjoi Ibn Abasin (Allahu qoftë i kënaqur me të) duke thënë: Usame bin Zejdi ka transmetuar se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Mund të ketë element të kamatës (kur pagesa nuk është e barabartë).”
2) Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Nëse dikush kryen dy transaksione të përfshira në një, le të ndjekë opsionin më të ulët, përndryshe do të përfshihet në kamatë.”
3) Sulejman bin Amri transmeton nga babai i tij: Kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) gjatë Haxhit të Lamtumirës duke thënë: “Kini kujdes, të gjitha format e kamatës para Islamit anulohen sot. Mund ta kërkoni mbrapsht kapitalin tuaj. As mos bëni padrejtësi ndaj dikujt dhe as mos ju bëhet padrejtësi. Kini kujdes, të gjitha hakmarrjet për vrasje të kohës para Islamit anulohen sot dhe së pari anulot hakmarrjen për gjakun e Harith bin Abdul Mutalibit.” Ai ishte ushqyer në fisin Beni Leith ndërsa u vra nga Huzeili. Profeti tha: “O Allah, a e përcolla mesazhin?” Shokët thanë: “Po, e përcolle.” Këtë e përsëritën tri herë. Pastaj Profeti tha: “O Allah, dëshmo për mua!” Këtë e përsëriti tri herë.
4) Abdullah bin Mesudi (Allahu qoftë i kënaqur me të) ka thënë se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) e ka mallkuar atë që merr kamatë dhe atë që e paguan atë. (Transmetuesi) e pyeti për atë që e regjistron dhe për dy dëshmitarët. Ai tha: “Ne transmetojmë atë që kemi dëgjuar.”
Xhabiri ka thënë se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) e ka mallkuar atë që pranon kamatë, atë që e paguan, atë që e regjistron dhe dy dëshmitarët, duke thënë: “Ata të gjithë janë të barabartë.”
5) Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Shmanguni shtatë mëkateve të mëdha.” Të pranishmit pyetën: “Cilat janë ato, o i Dërguari i Allahut?” Ai u përgjigj: “T’i bësh shirk (shok) Allahut, magjia, vrasja e një njeriu që Allahu e ka ndaluar (pa të drejtë), ngrënia e pasurisë së jetimit, konsumimi i kamatës, kthimi pas në kohën kur ushtria avancon dhe shpifja kundër grave të ndershme besimtare që janë të pafajshme.”
6) Samura bin Xhundubi (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Pashë (në ëndërr) dy persona që erdhën drejt meje. Ata më çuan në një tokë të shenjtë dhe vazhduam derisa mbërritëm te një lum gjaku. Në lumë ishte një njeri, dhe në breg të lumit ishte një tjetër me një gur përpara. Njeriu në lum përpiqej të dilte, por tjetri i hidhte gurin në fytyrë duke e kthyer pas. Sa herë që përpiqej të dilte, ndodhte e njëjta gjë. Pyeta: ‘Çfarë është kjo?’ Më thanë: ‘Ky që sheh në lum është ai që konsumon kamatë.’”
7) Ebu Hurejra transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Do të vijë një kohë kur çdo njeri do të përfshihet në kamatë, dhe nëse dikush nuk e pranon atë drejtpërdrejt, pluhuri i saj do ta prekë atë.”
8) Ibn Mesudi transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Me të vërtetë, edhe pse kamata mund të duket e bollshme, ajo në fund çon në varfëri.”
Kamata në shkëmbim – Riba el-fadl
Uthman bin Affan transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Mos shisni një dinar për dy dinarë dhe një dirhem për dy dirhemë.”
Malik bin Aus bin El-Hadathan transmeton: Erdha duke kërkuar dikë që ishte i gatshëm të shkëmbente dirhemë (për arin tim), kur Talha bin Ubejdullah (Allahu qoftë i kënaqur me të), që ishte ulur me Omer bin Hattabin, tha: “Na trego arin tënd dhe pastaj kthehu te ne (më vonë). Kur shërbëtori ynë të vijë, do të të japim argjendin tënd (dirhemët që të takojnë).” Atëherë Omer bin Hattabi (Allahu qoftë i kënaqur me të) tha: “Jo kurrë. Betohem në Allahun, ose jepi atij argjendin (monedhat), ose ktheja arin, sepse i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: Shkëmbimi i argjendit me ar ka elemente të kamatës, përveç nëse shkëmbehet menjëherë; dhe shkëmbimi i grurit për grurë është kamatë, përveç nëse të dy palët e shkëmbejnë në vend; elbi për elb është kamatë, përveç nëse të dy palët e dorëzojnë në vend; hurmat për hurma është kamatë, përveç nëse të dy palët e dorëzojnë në vend.”
Ebu Kilabe transmeton: Isha në Siri me një grup shokësh, ndër të cilët ishte Muslim bin Jasar. Erdhi Ebu’l-Eshath. (Transmetuesi tha se ata e quanin Ebu’l-Eshath, dhe ai u ul.) E pyeta: “Na trego hadithin e Ubadah bin Samit.” Ai tha: “Po, dolëm në një ekspeditë ku Muavija ishte udhëheqës i njerëzve dhe fituam shumë plaçka lufte. Mes tyre ishte një enë argjendi që u urdhërua të shitej për të paguar njerëzit (ushtarët). Njerëzit nxituan për ta marrë atë. Lajmi për këtë gjendje mbërriti te Ubadeh bin Samit, i cili u ngrit dhe tha: E kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) duke ndaluar shitjen e arit për ar, argjendit për argjend, grurit për grurë, elbit për elb, hurmave për hurma dhe kripës për kripë, përveçse kur janë të njëjta në sasi dhe baras për baras. Ai që bën shtesë ose pranon shtesë, ka kryer mëkatin e kamatës. Njerëzit i kthyen ato që kishin marrë. Kjo mbërriti te Muavija, i cili u ngrit për të mbajtur një fjalim dhe tha: Ç’është puna me njerëzit që përcjellin nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) hadithe të tilla që ne nuk i kemi dëgjuar, edhe pse e kemi parë dhe jetuar me të? Ubadah bin Samit u ngrit dhe e përsëriti këtë transmetim, duke thënë: Ne do të përcjellim gjithmonë atë që kemi dëgjuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), edhe nëse kjo nuk i pëlqen Muavijes (ose tha: Edhe nëse kjo është kundër dëshirës së tij). Nuk më shqetëson nëse nuk qëndroj më në trupën e tij gjatë natës së errët.” Hammad e përcolli këtë ose diçka të ngjashme.
Ebu Minhal transmeton: Shoku im shiti argjend për të marrë pagesën në sezonin e haxhit ose gjatë ditëve të haxhit. Ai erdhi dhe më informoi, dhe i thashë: “Një transaksion i tillë nuk është i dëshirueshëm.” Ai tha: “E shita atë në treg (me borxh), por askush nuk kundërshtoi për këtë.” Shkova te Bera bin Azibi dhe e pyeta, dhe ai tha: I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) erdhi në Medinë dhe ne bënim transaksione të tilla, ku ai tha: “Në rast se pagesa bëhet menjëherë, nuk ka asnjë të keqe në këtë, por nëse shitet me borxh, është kamatë.” Më mirë shko te Zejd bin Erkam, sepse ai është një tregtar më i madh se unë. Shkova te ai dhe e pyeta, dhe ai dha të njëjtën përgjigje.
[1] Ka pasur një ndryshim mendimesh midis juristëve mbi artikujt që përfshijnë riba al-fadl. Disa prej tyre mendonin se kjo lidhej vetëm me gjashtë artikujt që janë përmendur qartë në hadithe. Këta janë ari, argjendi, hurmat, gruri, kripa dhe elbi. Por të tjerë nuk ishin dakord me këtë. Për shembull, Ebu Hanife mendonte se, meqenëse të gjithë këta artikuj mund të maten dhe të peshohen, kail dhe uazn ishin veçori dalluese të këtyre artikujve. Duke ndjekur këtë analogji, ai mendonte se riba el-fadl kishte lidhje me të gjithë ata artikuj që mund të maten ose të peshohen. Por Shafiu konsideronte cilësitë e ushqyeshmërisë (ta‘am) dhe të qenies para (thamanijjat) në këto artikuj. Prandaj, ai përfshinte të gjithë ata artikuj në këtë kategori që mund të ishin ushqime ose të vepronin si para. Maliku mendonte se ato ishin artikuj ushqimorë dhe që mund të ruheshin. Prandaj, ai e bazoi analogjinë e tij mbi këto dy cilësi.
Shitja e arit dhe argjendit
Ebu Seid el-Hudrij transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Mos e shisni arin për ar, përveçse të njejtin për të njejtin, dhe mos shtoni diçka prej tij mbi tjetrin; dhe mos e shisni argjendin për argjend përveçse të njejtin për të njejtin, dhe mos shtoni diçka prej tij mbi tjetrin, dhe mos shisni për para të gatshme diçka që do të jepet më vonë.”
Ebu Seid el-Hudrij (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Mos e shisni arin për ar dhe argjendin për argjend përveçse me peshë të njëjtë dhe të të njëjtit lloj dhe në sasi të barabartë.”
Abdurrahman bin Ebu Bekr transmeton nga babai i tij se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) e ndaloi shitjen e arit për ar dhe argjendit për argjend përveçse të njejtin për të njejtin, dhe na urdhëroi të blejmë argjend për ar sipas dëshirës sonë dhe të blejmë ar për argjend sipas dëshirës sonë. Një person e pyeti për mënyrën e pagesës, dhe ai tha: “Duhet të bëhet në vend. Këtë e kam dëgjuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të).”
Fadala bin Ubejd el-Ensari transmeton: Një varëse që përmbante ar dhe gurë të çmuar iu soll të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) në Hajber, dhe ajo ishte një nga plaçkat e luftës dhe u vu për shitje. I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Ari i përdorur në të duhet të ndahet,” dhe më pas shtoi: “(Shisni) arin për ar me peshë të barabartë.”
Shkëmbimi i menjëhershëm dhe i shtyrë
Sulejman bin Ebi Muslim na njoftoi duke thënë: E pyeta Ebu’l-Minhalin për shkëmbimin që kryhet me dorëzim të menjëhershëm (nga të dyja palët). Ai tha: “Unë dhe shoku im e kryem një shkëmbim në bazë të dorëzimit të menjëhershëm dhe një tjetër në bazë të dorëzimit të shtyrë.” Pastaj Bera bin Azibi erdhi tek ne. E pyetëm atë për këtë dhe ai tha: “Unë dhe shoku im, Zejd bin Erkam, vepruam njësoj dhe e pyetëm të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) për këtë.” Ai (i Dërguari i Allahut, Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Çfarëdo që shkëmbehet me dorëzim të menjëhershëm është e lejuar dhe çfarëdo që shkëmbehet me dorëzim të shtyrë është e ndaluar.”
Rregullat e shkëmbimit të mallrave
Mamar bin Abdullah transmeton se ai e dërgoi shërbëtorin e tij me një sa‘ grurë dhe i tha atij: “Shite atë dhe pastaj bli me të elb.” Shërbëtori shkoi dhe fitoi një sa‘ (elb) dhe një pjesë të një sa‘ më tepër. Kur u kthye te Mamari dhe e informoi për këtë, Mamari i tha: “Pse e bëre këtë? Kthehu dhe ktheje atë, dhe mos prano asgjë tjetër përveç masës së barabartë, sepse unë kam dëgjuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) duke thënë: ‘Shkëmbimi i ushqimit për ushqim duhet të jetë baras për baras.’” (Njëri nga transmetuesit tha): “Ushqimi ynë ato ditë ishte elbi.” I thanë atij (Mamarit) se (gruri) nuk është njësoj si (elbi). Ai u përgjigj: “Kam frikë se këto mund të mos jenë të ngjashme.”
Ebu Hurejra dhe Ebu Seid el-Hudri (Allahu qoftë i kënaqur me ta) transmetojnë se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) dërgoi një person nga Benu Adi el-Ensari për të mbledhur të ardhurat nga Hajberi. Ai erdhi me një cilësi të shkëlqyer hurmash, ku i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i tha: “A janë të gjitha hurmat e Hajberit si këto?” Ai tha: “I Dërguari i Allahut, jo.” Ne blejmë një sa‘ (hurma të mira) me dy sa‘ hurma të një cilësie të përzier.” Atëherë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Mos e bëni këtë, por baras për baras, ose shisni këto (të cilësisë më të dobët) dhe më pas blini me çmimin e tyre ato që dëshironi, dhe kjo do ta përmbushë masën.”
Ebu Seid transmeton: Bilali (Allahu qoftë i kënaqur me të) erdhi me një cilësi të shkëlqyer hurmash. I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i tha atij: “Nga i solle këto?” Bilali tha: “Kishim hurma të një cilësie të dobët dhe i shkëmbyem dy sa‘ (hurma të cilësisë së dobët) me një sa‘ (hurma të cilësisë së mirë) si ushqim për të Dërguarin e Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të).” Atëherë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Mjerë! Kjo është në fakt kamata; prandaj, mos e bëni këtë. Por, kur të dëshironi të blini hurma (të cilësisë më të mirë), shisni (ato të cilësisë së dobët) në një tregti të veçantë dhe më pas blini (ato të cilësisë më të mirë).”
Ebu Nadra transmeton: E pyeta Ibn Abasin (Allahu qoftë i kënaqur me të dy) për shkëmbimin e arit me argjend dhe anasjelltas. Ai tha: “A është ky shkëmbim dorë për dorë?” Unë thashë: “Po,” ku ai tha: “Nuk ka asnjë të keqe në të.” I tregova Ebu Seidit për këtë, duke i thënë se e kisha pyetur Ibn Abasin dhe ai tha: “A është ky shkëmbim dorë për dorë?” Unë thashë: “Po,” ku ai tha: “Nuk ka asnjë të keqe në të.” Ai (transmetuesi) tha, ose ai tha diçka të ngjashme: “Do t’i shkruajmë atij së shpejti dhe ai nuk do t’ju japë këtë fetva (vendim fetar).” Ai tha: “Për Allah, një nga shërbëtorët e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) solli hurma, por ai refuzoi t’i pranonte ato (me arsyen) se ato nuk dukeshin të ishin të tokës sonë.” Ai tha: “Diçka ndodhi me hurmat e tokës sonë, ose me hurmat tona. Prandaj, unë mora këto hurma (në shkëmbim) duke dhënë më shumë (nga hurmat e tokës sonë),” ku ai tha: “Ti shtove për të marrë hurmat e mira (në shkëmbim), dhe kjo është kamata; mos e bëj këtë (në të ardhmen). Kur të kesh dyshim për cilësinë e hurmave të tua, shit ato dhe pastaj bli ato që dëshiron.”
Paraja dhe kredia
Shkëmbimi përmes tregtisë me këmbim ka qenë i njohur për njeriun që nga kohët e lashta. Këmbimi ishte një metodë e papërshtatshme dhe krijonte shumë ngurtësi në mekanizmat e tregut. Ishte nevoja për një sistem të shpejtë të shkëmbimit që njeriu kërkoi një shkëmbim të mesëm. Në shekujt që pasuan, paratë u zhvilluan për të vepruar si një masë vlerë dhe si një shkëmbim i mesëm.
Në shekullin e gjashtë të epokës sonë, gjatë ardhjes së Profetit të Nderuar Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), paratë tashmë ishin të njohura për popullin dhe monedha të ndryshme po nxirrnin dhe qarkullonin në botën e civilizuar të asaj kohe. Tregtarët arabë, të cilët kishin kontakte të shpeshta me pjesën tjetër të botës, ishin të vetëdijshëm për këto monedha dhe i përdornin ato në transaksionet e tyre të përditshme. Në të njëjtën kohë, ende ishte në përdorim shkëmbimi dhe një numër i madh transaksionesh, veçanërisht në sektorin bujqësor, realizoheshin përmes këmbimit.
Profeti i Nderuar Muhamed (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) inkurajoi përdorimin e parave si një shkëmbim i mesëm. Ai e demotivoi përdorimin e marrëveshjeve të këmbimit, sepse disa praktika mund të çonin në padrejtësi dhe shfrytëzim. Këmbimi u pranua vetëm në raste të caktuara. Për shembull, shkëmbimi mund të ndodhte në produkte të llojeve të ndryshme me kusht që posedimi të kalonte njëkohësisht nga të dyja palët. Shkëmbimi i dy produkteve të të njëjtit lloj nuk mund të bëhej, përveçse nëse sasitë ishin të barabarta dhe posedimi kalonte menjëherë.[1] Transaksionet e këmbimit në këto raste ishin të pranuara vetëm për shkak të përhapjes së tyre, por nuk konsideroheshin të dëshirueshme. Në disa raste, Profeti (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) dha udhëzime të qarta për të mos hyrë në marrëveshje këmbimi. Ai këshilloi që të shitej një produkt për para dhe të blinte tjetrin me çmimin e tij. Kështu, paratë u pranua si një shkëmbim i mesëm nga Profeti (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të). Roli i parave si një depozitë më vlerë u njoh gjithashtu nga Profeti (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), kur ai vendosi dhënien e zekatit mbi asetet monetare gjithashtu. Paratë, si çdo pasuri tjetër, janë subjekt i zekatit në fund të vitit. Teoria e përgjithshme e zekatit përcakton se zekati është detyrim mbi pasurinë që ka potencial për tu rritur. Fakti që zekati aplikohet mbi asetet monetare sugjeron se paratë janë trajtuar gjithashtu si një faktor prodhimi. Ato kanë potencialin të rriten dhe të krijojnë vlerë më të madhe.
Kjo na çon në diskutimin e parave si një agjent prodhues dhe shpërblimin e saj për pjesëmarrjen në prodhim. Në ekonominë kapitaliste, parave i është caktuar një rol suprem krahas faktorëve të tjerë të prodhimit. Pa marrë parasysh rezultatet e aktivitetit prodhues, i cili ndodh nga kombinimi i tokës, punës, kapitalit dhe sipërmarrjes, është pranuar që shpërblimi për paratë (si kapital) duhet të jetë i paracaktuar dhe i siguruar. Ky shpërblim është i njohur teknikisht si interes. Institucioni i interesit është bërë pjesë e konceptit të parave.
Në Islam, paratë janë pranuar si një faktor prodhimi, por shpërblimi i tyre nuk është i paracaktuar ose i siguruar. Në vend të kësaj, ato janë të varura nga rezultatet e prodhimit. Nëse aktiviteti prodhues krijon ndonjë vlerë shtesë, ato mund të shpërndahen mes të gjithë faktorëve të prodhimit. Në rast humbjeje, kapitali duhet të mbajë humbjen pasi është i drejtë për fitimin. Çdo shpërblim për kapitalin, pa marrë parasysh produktivitetin e tij siç përcaktohet nga rezultatet e investimit, është i ndaluar në Islam dhe konsiderohet si riba (kamatë). Kapitali nuk mund të kërkojë një kthim të paracaktuar dhe të rregulluar pa vlerësuar produktivitetin e tij. Kapitali mund të marrë pjesë në biznes si partner në fitim dhe humbje. Për këtë arsye, ato forma transaksionesh që garantojnë një kthim të paracaktuar janë trajtuar si përfshirëse të kamatës. Në vend të kësaj, kanalet e shirkah dhe mudarabah janë të hapura për kapitalin për të marrë pjesë në aktivitete prodhuese dhe për t’u rritur.
Riba ka një kuptim shumë më të gjerë se një kthim i paracaktuar mbi kapitalin si faktor prodhimi. Në rast se paratë jepen si hua, asnjë tepricë nuk mund të kërkohet mbi principalin.[2] Të gjitha shtesat mbi shumën e principalit përbëjnë riba, pa marrë parasysh qëllimin për të cilin u dha huaja. Nëse paratë janë huazuar për qëllime tregtare, kreditori ka dy mundësi: së pari, mund të ofrojë si kard hasan; së dyti, mund të dëshirojë të marrë pjesë në fitimin e fituar nga huamarrësi. Në rastin e dytë, ai mund të pajtohet për të qenë partner (për humbje dhe fitim) ose rabb-ul-mal (financier) në një kontratë mudarabah. Në çdo rast, ai duhet të pranojë përgjegjësinë e humbjes me të drejtën e fitimit. Në rastin e parë, ai nuk mund të kërkojë asgjë mbi shumën e huazuar. Nëse huaja është për qëllime konsumimi, ajo duhet të jetë një kard hasan.[3] Zgjerimi i kard hasan është një veprim moral, nuk mund të kërkohet shpërblim monetar për të. Ndihma për të varfrit dhe ata që kanë nevojë ka qenë një virtyt në të gjitha shoqëritë e civilizuara gjatë gjithë historisë njerëzore.
Kard hasan është një institucion i ekonomisë islame. Ai është një plan i përgjithshëm i sigurimeve shoqërore i themeluar në nivele të ndryshme, familje, lagje dhe kombësi. Është përgjegjësia kryesore e anëtarëve të një familjeje të ofrojnë kard hasan për anëtarët nevojtarë. Nëse ata nuk janë të aftë ta bëjnë këtë, njerëzit që jetojnë në lagjen e tyre janë përgjegjës për të përmbushur këtë detyrim shoqëror. Në një kontekst të gjerë, shteti mund të marrë përsipër për të ofruar këtë mundësi në ato raste kur familja dhe fqinjët kanë dështuar të ndihmojnë. Në çdo rast, institucioni duhet të jetë i organizuar në mënyrë që askush të mos shfrytëzohet për shkak të mungesës së kard hasanit.
Kard hasan është një institucion motër i infakit. Infak është shpenzimi për të varfrit dhe ata që kanë nevojë, duke përfshirë veten dhe familjen. Kard hasan është një hua që mund të kthehet nga huamarrësi. Shariati e preferon kard hasan përpara infakit, sepse i pari ndihmon huamarrësin të ruajë dinjitetin e tij dhe nxitë pasionin për tu përballuar dhe punuar. Infak është i nevojshëm në ato raste ku marrja e parave është e pamundur (si në rastin e vejushave, jetimëve, invalidëve) ose nuk është e dëshirueshme (si për prindërit, gruan, fëmijët).
Teoria kard hasan është përshkruar në një kod të hollësishëm të sjelljes për debitorin dhe kreditorin. Së pari, asnjë hua nuk mund të kërkohet derisa të jetë jashtëzakonisht urgjente. Kërkimi i një huaje për të siguruar komoditetet dhe luksin është thjesht i paimagjinueshëm në një ekonomi islame. Njerëzit mund të kërkojnë një hua nëse nuk kanë mundësi të sigurojnë nevojat themelore të jetës. Po ashtu, askush nuk ka një detyrim shoqëror për të ofruar kard hasan nëse huamarrësi dëshiron të merret me një jetë të shthurur ose luks. Në vend të kësaj, në kuadrin e përgjithshëm të Shariatit, duket e dëshirueshme që kërkesat e tilla të mos inkurajohen. Së dyti, është e dëshirueshme që transaksioni të regjistrohet në praninë e dëshmitarëve (përveç transaksioneve të përditshme të shkurtra). Së treti, kreditori mund të kërkojë një hipotekë, e njohur teknikisht si rahn. Ka rregulla të detajuara për rahn në fikh që mund të referohen nga lexuesi i interesuar. Së katërti, debitori është udhëzuar të paguajë borxhin në kohën e caktuar. Së pesti, një person që ka mundësi të paguajë borxhin para datës së caktuar, duhet ta bëjë këtë. Ai nuk duhet të presë patjetër datën e caktuar. Së gjashti, kreditori është udhëzuar të trajtojë debitorin me mirësjellje. Ai nuk duhet, në rrethana normale, të ndjekë debitorin për paratë e tij. Dinjiteti i debitorit nuk duhet të dëmtohet nga një mënyrë të paqëndrueshme për rikuperimin. Së shtati, nëse debitori kërkon një shtyrje, ai mund të ndihmohet me bujari. Së teti, kreditori duhet të japë falje për debitorin nëse ai është i pamundur të paguajë pjesërisht ose plotësisht. Së nënti, nëse kreditori nuk është i gatshëm të ofrojë falje dhe debitori nuk mund të paguajë, shteti mund ta ndihmojë debitorin nga fondet e zekatit.[4] Kështu, kard hasan është një element i skemës së përgjithshme të sigurimeve shoqërore të vizualizuar nga Shariati përmes infakit dhe zekatit.
[1] Një transaksion këmbimi ku dy produkte të të njëjtit lloj shkëmbehen në sasi të pabarabarta ose posedimi i njërës nuk kalon menjëherë është i njohur si riba-ul-fadl.
[2] Shih El-Kur’an (2:275, 279).
[3] Një shtesë mbi shumën e principalit të huazuar është e njohur si Riba-un-Nasijje.
[4] Shih El-Kur’an (9:60).
Kontratat e ndaluara të shitjes
1) Bushajr bin Jasar transmeton nga disa prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) nga familja e tij, mes të cilëve ishte dhe Sehl bin Ebi Hasmeh, se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi blerjen e hurmave të freskëta kundrejt hurmave të thata dhe tha se kjo është riba (kamatë), dhe kjo është muzabana, por ai bëri përjashtim për arijjen [1] (shitja e një ose dy pemëve, ku anëtarët e një familjeje mund të marrin hurma të freskëta për t’i ngrënë).
Bushair bin Jasar transmeton nga disa prej shokëve të të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) se ai bëri përjashtim për transaksionin e arijjes (nga shkëmbimi direkt i një lloji) pasi të maten hurmat e thata (në këmbim të hurmave të freskëta).
Said bin el-Musejjib tha se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi transaksionin e muzabanës dhe muhakalës. Muzabana do të thotë që hurmat e freskëta në pemë të shiten kundrejt hurmave të thata. Muhakala nënkupton që gruri në kallinj të shitet kundrejt grurit dhe që toka të merret me qira për prodhimin e grurit (në të). Ai (transmetuesi) tha se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Mos i shisni frutat e freskëta në pemë derisa të bëhet e qartë gjendja e tyre e mirë, dhe mos i shisni hurmat e freskëta në pemë kundrejt hurmave të thata.” Salimi tha: “Abdullahu më informoi nga Zejd bin Thabit, se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) lejoi më vonë transaksionin e arijjes, në të cilin hurmat e thata mund të shkëmbehen me hurma të freskëta, por nuk e lejoi në raste të tjera.”
Ebu Hurejra transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) bëri përjashtim për transaksionet e arijjes, që matnin më pak se pesë vask ose deri në pesë vask (transmetuesi Daud dyshon nëse ishin pesë ose më pak se pesë).
Ibn Omeri transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabanën, dhe muzabana nënkupton shitjen e hurmave të freskëta kundrejt hurmave të thata duke i matur ato, si dhe shitjen e rrushit duke e matur për të marrë rrush të thatë.
Abdullahu (bin Omer) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabanën, që nënkupton blerjen e hurmave të freskëta (në) pemë për hurma të thata duke i matur ato, dhe blerjen e rrushit për rrush të thatë duke e matur, si dhe shitjen e arës së misrit për misër duke e matur.
Nafiu transmeton se Ibn Omeri informoi se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabanën, dhe muzabana është shitja e hurmave të thata duke i matur kundrejt hurmave të freskëta, dhe shitja e rrushit të thatë duke e matur kundrejt rrushit të freskët, dhe shitja e të gjitha llojeve të frutave bazuar në llogaritje.
Ibn Omeri transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabanën, që nënkupton shitjen e hurmave të thata kundrejt hurmave të freskëta në pemë me një masë të përcaktuar (duke e bërë të qartë) se nëse shtohet, i përket atij që shet, dhe nëse pakësohet, është përgjegjësia e tij.
Abdullahu (bin Omer) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabanën, dhe kjo nënkupton që dikush të shesë frutat e freskëta të kopshtit të tij (kundrejt frutave të thata) ose, nëse janë hurma të freskëta, për hurma të thata me një masë, ose nëse janë rrush për rrush të thatë, ose nëse janë misër në fushë për misër të thatë me një masë. Ai (i Dërguari i Allahut) në fakt ndaloi të gjitha transaksionet e tilla. Kutejbe e ka transmetuar me një zinxhir tjetër transmetuesish nga Nafiu.
Xhabir bin Abdullah transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabanën, muhakalën, muhabarën dhe shitjen e frutave derisa gjendja e tyre të bëhet e qartë, dhe (urdhëroi) që mallrat të mos shiten përveçse për dinar ose dirhem, përveç në rastin e arijjes.
Xhabir bin Abdullah (Allahu qoftë i kënaqur me ta) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muhabaranë, muhakalanë dhe muzabananë, si dhe shitjen e frutave deri sa ato të jenë të përshtatshme për t’u ngrënë. Ai gjithashtu ndaloi shitjen e tyre përveçse me dirhem ose dinar, përjashtim është bërë në rastin e arijjes. ‘Ata ka thënë: Xhabiri na i shpjegoi këto terma. Sa i përket muhabara, kjo është kur një person ia jep një tokë djerrë dikujt tjetër, dhe ky i fundit investon në të, pastaj merr një pjesë të prodhimit. Sipas Xhabirit, muzabana është shitja e hurmave të freskëta në pemë kundrejt hurmave të thata duke përdorur matje. Ndërsa muhakala, në bujqësi, nënkupton që një person të shesë të drithërat e pakorrura kundrejt drithërave me një masë të caktuar.
Zejd bin Ebi Anisa transmeton nga Ebu Velid el-Mekki (ndërsa ishte ulur me Ata bin Ebi Rebah) se Xhabir bin Abdullah (Allahu qoftë i kënaqur me ta) ka transmetuar se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muhakala, muzabana dhe muhabara, si dhe blerjen e palmave të hurmave deri sa fruti i tyre të piqet (pjekuria do të thotë që ngjyra e tyre të bëhet e kuqe ose e verdhë, ose që ato të jenë të përshtatshme për t’u ngrënë). Muhakala nënkupton që të korra në fushë të blihen për drithëra sipas një mase të zakonshme. Muzabana nënkupton që hurmat në palmë të shiten kundrejt hurmave të thata duke i matur me njësi si vesak. Ndërsa muhabara është ndarja e prodhimit, që mund të jetë një e treta ose një e katërta (e prodhimit) ose diçka e ngjashme. Zejd (një nga transmetuesit) i tha ‘Ata bin Ebi Rebahut (një tjetër transmetues): A e dëgjove Xhabir bin Abdullahun (Allahu qoftë i kënaqur me ta) të përmendë se ai e kishte dëgjuar këtë drejtpërdrejt nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të)? Ai tha: Po.
Xhabir bin Abdullah (Allahu qoftë i kënaqur me ta) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muzabana, muhaqala dhe mukhabara, si dhe shitjen e frutave derisa të piqen. Unë (transmetuesi) i thashë Saidit (transmetuesit tjetër): Çfarë do të thotë pjekuri? Ai tha: Do të thotë që ato të bëhen të kuqe ose të verdha dhe të jenë të përshtatshme për t’u ngrënë.
Xhabir bin Abdullah (Allahu qoftë i kënaqur me ta) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi muhakala, muzabana, mu‘awama dhe muhabara (Njëri nga transmetuesit tha: “Shitja për disa vite përpara quhet mu‘awama), si dhe thunijja, por bëri përjashtim për arijja.
2) Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi transaksionin e quajtur mulamasa.
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton: Dy lloje të transaksioneve janë ndaluar (nga i Dërguari i Shenjtë); mulamasa dhe munabadha. Sa i përket transaksionit mulamasa, është kur secili prej tyre (palët që hyjnë në transaksion) prek rrobën e tjetrit pa e shqyrtuar me kujdes, dhe munabadha është kur njëri prej tyre hedh rrobën e tij te tjetri dhe tjetri nuk shikon rrobën e mikut të tij.
3) Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi një transaksion të përcaktuar me hedhjen e gurëve dhe llojin që përfshin pasiguri.
4) Abdullah bin Omeri (Allahu qoftë i kënaqur me të) tha se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ndaloi transaksionin e quajtur habal el-habala.
Ibn Omeri (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se njerëzit në periudhën paraislame zakonisht shisnin mishin e deveve të therura deri te habal el-habala. Dhe habal el-habala do të thotë që një deve femër të lindë dhe më pas pasardhësi të rritet dhe të mbetet shtatzënë. I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i ndaloi ata nga ky transaksion.
5) Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Ai që blen një dhi që i kanë lidhur sisët, duhet të shkojë me të, ta mjelë, dhe, nëse është i kënaqur me qumështin e saj, le ta mbajë; përndryshe, le ta kthejë atë bashkë me një sa‘ hurmash.”
Ebu Hurejra (Allahu qoftë i kënaqur me të) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Ai që blen një dhi me sisë të lidhura ka opsionin ta mbajë dhinë nëse dëshiron ose ta kthejë atë brenda tre ditëve; dhe, nëse e kthen, duhet ta shoqërojë me një sa‘ hurmash.”
6) Ibn Omeri (Allahu qoftë i kënaqur me ta) transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) e ndaloi shitjen dhe dhurimin e së drejtës së trashëgimisë së një skllavi. Imam Muslimi tha: “Të gjithë njerëzit mbështeten te Abdullah bin Dinari lidhur me këtë hadith.”
[1]Arijja është ajo shitje me të cilën disa pemë në kopsht dedikohen për përdorimin e të varfërve. A. H. Siddiqui, Sahih Muslim, Sh. M. Ashraf, 1972, f. 806, n. 1992.
Shitja e pijeve alkoolike
Abdurrahman bin Vala es-Sebai (një egjiptian) pyeti Abdullah bin Abasin për atë që nxirret nga rrushi. Ai tha: “Një person i prezantoi të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) një ujëmbajtëse të vogël me verë. I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) i tha atij: ‘A e di se Allahu e ka ndaluar atë?’ Ai tha: ‘Jo.’ Pastaj i pëshpëriti diçka një njeriu tjetër. I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) e pyeti se çfarë i kishte pëshpëritur. Ai tha: ‘Unë e këshillova ta shesë atë.’ Atëherë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: ‘Me të vërtetë, Ai që e ka ndaluar pirjen e saj, e ka ndaluar edhe shitjen e saj.’ Ai (transmetuesi) tha: ‘Ai e hapi ujëmbajtësen derisa përmbajtja e saj u derdh.’”
Aisheja transmeton: “Kur ajetet përmbyllëse të Sures el-Bekare u shpallën, i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) doli dhe ua lexoi ato njerëzve dhe pastaj ua ndaloi tregtinë me verë.”
Aisheja transmeton: “Kur ajetet përmbyllëse të Sures el-Bekare që kishin të bënin me riban (kamatën) u shpallën, i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) doli në xhami dhe ndaloi tregtinë me verë.”
Xhabir bin Abdullah transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha gjatë Vitit të Fitores, ndërsa ishte në Mekë: “Me të vërtetë, Allahu dhe i Dërguari i Tij e kanë ndaluar shitjen e verës, kafshëve të ngordhura, derrave dhe idhujve.”
Dikush tha: “O i Dërguari i Allahut, e shohim se dhjami i kafshëve të ngordhura përdoret për lyerjen e barkave dhe lustrosjen e lëkurëve, dhe njerëzit e përdorin atë për ndriçim.”
Atëherë ai tha: “Jo, është e ndaluar.” Pastaj i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Allahu i Madhëruar dhe i Lavdishëm i shkatërroftë hebrenjtë: Kur Allahu ua ndaloi përdorimin e dhjamit të kafshëve të ngordhura, ata e shkrinin atë, pastaj e shisnin dhe përfitonin nga çmimi që merrnin prej saj.”
Obligimet e shitësit dhe e drejta e përparësisë
1) Xhabir bin Abdullah transmeton se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Kush ka një partner në një banesë apo në një kopsht, nuk i lejohet ta shesë atë pa marrë leje nga partneri i tij. Nëse partneri jep pëlqimin, atëherë le ta blejë atë, dhe nëse nuk pajtohet, ai duhet ta heqë dorë nga ideja për ta shitur.”
Xhabir bin Abdullah tha se i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka dekretuar të drejtën e përparësisë (el-shufa’) në çdo pronësi të përbashkët që nuk është e ndarë – qoftë banesë apo kopsht – dhe nuk i lejohet njërit partner ta shesë atë pa marrë pëlqimin e partnerit tjetër. Partneri ka të drejtë ta blejë atë nëse dëshiron dhe mund të heqë dorë nga blerja nëse preferon. Nëse një partner e shet pa marrë pëlqimin e partnerit tjetër, atëherë ky i fundit ka të drejtën më të madhe mbi pronën.
2) Sherid bin Suvejd transmeton: Unë i thashë të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të): Ka një tokë që nuk është e ndarë dhe që është vetëm në fqinjësi me një person. Ai (Profeti, Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) tha: “Fqinji ka të drejtën më të madhe për shkak të afërsisë së tij.”
3) Ibn Omeri transmeton: I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: “Një person nuk ka të drejtë të kërkojë përparësi kundrejt një partneri tjetër nëse ky i fundit ka qenë i pari që e ka blerë atë. Po ashtu, një i mitur apo një person që nuk është prezent nuk kanë këtë opsion (për të blerë pronën fqinje).”
4) Xhabir transmeton: I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka dekretuar të drejtën për të blerë pronën fqinje që aplikohet për çdo gjë që nuk është e ndarë. Por kur kufijtë vendosen dhe rrugët ndahen, atëherë nuk ekziston më e drejta e përparësisë (el-shufa’).
- Advertisement -